ASPress - czasopisma pedagogiczne


ARCHIWUM WYDAŃ CYFROWYCH
       
Język Niemiecki



Wydania z lat 2009-2016 dostepne są w wersji elektronicznej jako pliki PDF. Są one identyczne z wersjami drukowanymi. Jednakże nie zawierają materiałów, które były na płytach CD/DVD dołączanych do niektórych wydań drukowanych.
W wersji drukowanej dostepne jest tylko jedno wydanie - 3/2016.
Więcej


Zbiór 52 felietonów poświęconych współczesnej Polsce, Polakom, polityce, roli telewizji i mediów we współczesnym świecie, globalizacji i konsekwencji wynikającej z naszego otwarcia na świat.
Wydanie w postaci pliku PDF
Cena 10 zł.
Zamów


Książka o podróżach, poznawaniu, odkrywaniu i podbijaniu świata, o pokonywaniu kolejnych horyzontów ludzkiego rozwoju. Ludzie wędrują od wieków, zawsze chcieli zobaczyć, co jest za kolejną rzeką, górą, morzem, za nowym horyzontem. Ta wędrówka pozwoliła najpierw poznać naszą planetę, a dziś już zaprowadziła człowieka poza granice Układu Słonecznego. Kim są ci, którzy zmieniają historię świata? Dlaczego Krzysztof Kolumb odkrył Amerykę, a Mikołaj Kopernik „poruszył” Ziemię?
Wydanie w postaci pliku PDF.
Cena 10 zł.
Zamów

Wydanie drukowane



Historia powstania  * Dane techniczne * Słynne rajdy * Rozwiązania konstrukcyjne

Pierwszy pojazd z napędem na obie osie skonstruowano w 1824 r. a więc ponad pól wieku wcześniej od samochódu. Jednak dopiero wojskowi amerykańskiej armii jako pierwsi chcieli mieć pojazd, który pojedzie każdą drogą, pokona głębokie rowy  i wyposażony będzie we wciągarkę, tak by mógł poruszać się w każdym terenie.
Cena 10 zł.
Zamów

Wydania specjalne "Geografii w Szkole"

2011

2010

2009

2008


Cena kompletu wydań 50 zł
Cena jednego wydania 10 zł
Zamów



Nowość!


Więcej

Artykuły archiwum

08.02.2016

Geografia w Szkole: Polska i sąsiedzi

Stare węgierskie przysłowie mówi, że żaden człowiek nie jest na tyle bogaty, aby nie potrzebował sąsiada. Parafrazując te powiedzenie możemy powiedzieć, że żadne państwo nie jest na tyle bogate, silne i bezpieczne, aby nie potrzebowało sprzyjających mu sąsiednich państw. Dobre relacje między państwami, to szansa na bogatą wymianę kulturową i społeczną między obywatelami. A przede wszystkim − szansa na większy rozwój gospodarczy (…)

Położenie Polski i jej sąsiadów w Europie − dawniej a dziś
Większość z nas na zadane pytanie − gdzie obecnie dokładnie leży Polska i jej sąsiedzi w Europie? − bez wahania odpowiedziałoby, że w Europie Środkowo-Wschodniej. Z drugiej strony, ci sami respondenci jeszcze 25 lat temu na te samo pytanie odpowiedzieliby zupełnie inaczej, że Polska i państwa sąsiadujące leżą w Europie Wschodniej w tzw. bloku państw socjalistycznych (państw demokracji ludowej). Tak więc, określenie położenia danego państwa jest zmienne w czasie. Zależy od postrzegania poprzez odpowiedni pryzmat granic geograficznych, historycznych, politycznych, gospodarczych, etnicznych, kulturowych i religijnych.
Polska i jej sąsiedzi mają interesujące położenie w Europie. Leżą one, bowiem w obszarze lub na styku różnorodnych podziałów geograficznych, cywilizacyjnych i politycznych. Konsekwencją tego jest możliwość włączania jej do różnorodnych struktur i regionów, co często budzi kontrowersje i stanowi zaczyn wielu dyskusji.
Najstarszy podział Europy wywodzi się z czasów starożytnych, epoki istnienia Imperium Rzymskiego. Według niego Europę można podzielić na dwie części − Śródziemnomorską (Imperium), o wysokim rozwoju kulturowym i cywilizacyjnym oraz Barbarzyńską (Barbaricum). Granice pomiędzy nimi wyznaczał Ren i Dunaj. Jak łatwo się domyśleć Polska i jej sąsiedzi położeni byli według tego podziału w całości w części Barbarzyńskiej Europy.
Zmiana postrzegania położenia państw w Europie nastąpiła wraz z upadkiem Cesarstwa Zachodniorzymskiego (476 r.) oraz postępowania chrystianizacji pogańskiej części Europy. Na przełomie pierwszego i drugiego tysiąclecia naszej ery wykształcił się ostatecznie nowy podział Europy, na Zachodnią (Łacińską) i Wschodnią (Bizantyjską). Według tej koncepcji Polska i jej sąsiedzi w przeważającej części leżały w Europie Zachodniej. Tylko centralna i środkowa część Białorusi oraz Ukrainy, z sąsiadów Polski, znajdowała się w strefie wpływów bizantyjskich w Europie Wschodniej. Warto jednak zaznaczyć, że do dziś wielu historyków i politologów toczy spór o dokładny przebieg granicy pomiędzy tymi wydzielonymi częściami.
Według A. Podrazy, dwa wielkie podziały Europy na Imperium i Barbaricum oraz Europę Zachodnią i Europę Wschodnią, należy uzupełnić trzecim podziałem, który dokonał się na przełomie średniowiecza i czasów nowożytnych. Chodzi mianowicie o dwie różniące się strefy gospodarcze oddzielone przez Łabę i dalej linię biegnącą do Adriatyku przez Czechy i Austrię. Na zachód od Łaby następował dynamiczny rozwój  gospodarki kapitalistycznej. Przejawiało się to wzrostem produkcji przemysłowej, rozwojem handlu i usług oraz dynamicznym procesem urbanizacji. Drugi obszar, na wschód od Łaby, pozostawał w uśpieniu gospodarczym. Wiodącą rolę nadal odgrywało tam rolnictwo oparte na  systemie folwarczno-pańszczyźnianym. Rozwój odmiennych stosunków społecznych i gospodarczych, dzielący kontynent na dwie części miał, zdaniem A. Podrazy, wpływ na to, że wschodnia część kontynentu aż po Łabę, znalazła się później w strefie wpływów radzieckich. Trzeci podział Europy umocniony został półwieczną dominacją Związku Radzieckiego we wschodniej części kontynentu. Żelazna kurtyna do dziś jest ważną i często przytaczaną geopolityczną linią podziału Europy. Polska i jej sąsiedzi według tego podziału znajdowali się za żelazną kurtyną na wschód od Łaby.
W XX wieku nasiliły się próby sklasyfikowania i opisania podziału Europy. Pojawiły się nowe koncepcje i idee podziału Starego Kontynentu, z których najważniejszy był pomysł dodatkowego wydzielenia z dychotomicznego podziału Europy − Europy Środkowo-Wschodniej (rzadziej Europy Środkowej).
Dziś najpopularniejszy model podziału Europy mówi o kontynencie pięciu regionów: Europy Północnej, Europy Wschodniej, Europy Zachodniej, Europy Środkowo-Wschodniej (rzadziej Europy Środkowej) i Europy Południowej. Polska i jej sąsiedzi według tego podziału leżą w całości, oprócz Niemiec, w Europie Środkowo-Wschodniej. Niemcy najczęściej zaliczani są do regionu Europy Zachodniej (ewentualnie Europy Środkowej).

Polska i jej sąsiedzi − informacje podstawowe
Polska graniczy z siedmioma państwami: Niemcami na zachodzie, Słowacją i Czechami na południu, Rosją na północy, Litwą, Białorusią i Ukrainą na wschodzie. Na północy granica państwa przebiega wzdłuż wybrzeża Morza Bałtyckiego. Łączna długość granic Polski wynosi 3511 km. Najdłuższą granicę nasz kraj posiada z Czechami (796 km), a najkrótszą z Litwą (104 km).
Pod względem powierzchni Polska jest dziewiątym krajem Europy i 70. na świecie. Największym sąsiadem Polski i największym państwem na świecie jest Rosja, z którą nasz kraj graniczy bezpośrednio poprzez obwód kaliningradzki. Natomiast najmniejszym państwem sąsiadującym z Polską jest Słowacja, która pod względem powierzchni zajmuje 27. miejsce w Europie i 111. na świecie.
Polskę i jej sąsiadów zamieszkuje łącznie prawie 340 mln osób (bez Rosji ok. 195 mln). Największym sąsiadem naszego kraju pod względem liczby ludności jest Rosja, gdzie mieszka blisko 142 mln osób, ale już w samym obwodzie kaliningradzkim bezpośrednio graniczącym z Polską żyje tylko 0,95 mln Rosjan. Krajem o najmniejszej liczbie ludności graniczącym z naszym krajem jest Litwa − niecałe 3,3 mln osób.
Wśród siedmiu państw graniczących z Polską największy dochód PKB na jednego mieszkańca wystąpił w Niemczech, gdzie osiągnął on wartość blisko 38 tys. dolarów na osobę. Najbiedniejszym sąsiadem Polski jest Ukraina, gdzie dochód na jednego mieszkańca nieznacznie przekroczył 7 tys. dolarów na osobę.
Występujące dysproporcje pomiędzy Polską i jej sąsiadami w powierzchni, liczbie ludności i potencjale gospodarczym mogą stanowić ogromną szansę dla naszego kraju. Polska od wieków pełniła i pełni rolę pomostu pomiędzy Wschodem i Zachodem Europy. Nie zawsze była to rola wdzięczna. Dziś w czasach globalizacji i pokoju w tej części świata położenie powinno być szansą, którą musimy wykorzystać. Według naukowców zajmujących się rozwojem gospodarczym państw, nasz kraj stoi teraz przed wyzwaniem sprostania wymogów kraju tranzytowego. W tym celu musi zostać rozbudowana jeszcze bardziej infrastruktura komunikacyjna (szczególnie autostradowa i kolejowa) naszego kraju oraz muszą nastąpić ujednoliceniu i uproszczeniu procedury tranzytowe towarów przez Polskę. W innym przypadku, z roku na rok będzie przybywało w Europie Środkowo-Wschodniej coraz więcej inicjatyw tranzytowych omijających nasz kraj, takich jak np. gazociąg Nord Stream.

 

Polska i jej sąsiedzi − ciekawostki i skojarzenia


Niemcy i Ordnung muss sein

Niemcy − nasz zachodni sąsiad − to największa gospodarka Europy i czwarta gospodarka świata. Wielu naukowców, jak i samych Niemców uważa, że sukces gospodarczy kraju nie byłby możliwy, gdyby nie wielowiekowe umiłowanie do porządku i przestrzegania procedur („Ordnung muss sein” tłum. „porządek musi być”). Umożliwiło to temu krajowi w krótkim czasie po II wojnie światowej, a potem po ponownym zjednoczeniu w 1990 roku, stanie się wiodącą gospodarką światową i niemalże państwem opiekuńczym z rozbudowanymi świadczeniami socjalnymi dla swoich obywateli.
„Ordnung muss sein” − to nie tylko cecha charakteru, ale też pewien wzorzec zachowań, który zachęca obywateli do zgłaszania wszelkich nieprawidłowości. Powoduje to, że biurokracja niemiecka uznawana jest za jedną z najbardziej rozbudowanych biurokracji na świecie. Według powszechnie przyjętego stereotypu niemiecki urzędnik ma przygotowany formularz na każdą ewentualność i zapytanie. Mimo tego urzędy w Niemczech działają szybko i sprawnie.

Czechy i czeski humor
Czechy i Czesi słyną w całej Europie z humoru, z czeskiego humoru. Jednak co kryje się dokładnie pod tym pojęciem? Według czeskiego reżysera Petra Zelenki „(...) czeski humor to sztuka spoglądania na rzeczywistość z pewnym dystansem. W Polsce wszyscy, zarówno aktorzy, jak i krytycy oraz widzowie, starają się wniknąć jak najgłębiej w każdą postać, odkryć jakąś skomplikowaną, pogmatwaną psychologię. My, Czesi, nie zawsze to robimy. Moim zdaniem czeski humor pojawia się także tam, gdzie właśnie brakuje psychologii. Inna rzecz, że Polacy mają skłonność do traktowania wszystkiego śmiertelnie poważnie. Nawet humoru”1.
Tak więc, humor naszych sąsiadów to sztuka śmiania się z życia codziennego, bez szukania ukrytych psychologicznych podtekstów. Czeski humor to pewnego rodzaju marka, produkt, który może być eksportowany na kraje sąsiednie, w tym do Polski.

Słowacja i turystyka oraz euro
Słowacja to najmniejszy kraj pod względem powierzchni graniczący z Polską. To jednocześnie kraj, który w swoim rozwoju gospodarczym mocno postawił na wykorzystanie swoich walorów turystycznych i rozbudowę sektora turystycznego. Dla wielu Polaków wyjazdy na Słowację stają się z roku na rok coraz bardziej popularne. Szacuje się, że każdego roku ten niewielki kraj odwiedza około 6–7 milionów turystów, w tym ok. 200 tys. Polaków.
Głównym walorem turystycznym Słowacji są niewątpliwie piękne, majestatyczne góry. Tatry oraz Beskidy stwarzają idealne warunki do wypoczynku. Obraz ten uzupełniają zapierające dech w piersiach widoki, malownicze jeziora, fascynujący świat jaskiń, a także możliwość kąpieli w basenach z wodą termalną i powodują, że z roku na rok ten kraj odwiedza coraz więcej turystów.
Słowacja to także pierwszy kraj z tzw. bloku państw socjalistycznych, który wprowadził po przyjęciu do Unii Europejskiej walutę euro z dniem 1 stycznia 2009 roku. Ocena tego kroku i doświadczeń z nim związanych jest bardzo istotna z punktu widzenia Polski oraz pozostałych jej sąsiadów należących do UE (Czech i Litwy) i myślących o przyjęciu wspólnej waluty europejskiej.

Ukraina i stepy akermańskie
Dzięki sonetom krymskim i wierszowi Adama Mickiewicza pt. „Stepy akermańskie” w wyobraźni wielu Polaków Ukraina kojarzy się ze stepami. Czy słusznie?
Mimo tego, że ponad 40% powierzchni Ukrainy znajduje się w strefie stepowej dziś na Ukrainie bardzo trudno odnaleźć naturalny step. A wszystkiemu winny jest człowiek, który zamiast chronić naturalny krajobraz stepowy, zamienił go w pola uprawne, łąki i pastwiska.
Według ukraińskich naukowców A. Wasyluka i A. Burkowskiego w ciągu ostatnich 150–200 lat południowa część Ukrainy stała się najbardziej zaoranym fragmentem Europy. Większość odłogowanych stepów poszła pod pług w latach 50. XX wieku. W niektórych rejonach administracyjnych udział gruntów ornych sięgnął 85–95%. Jednocześnie na wschodzie kraju rozwijano wydobycie węgla i innych kopalin. W rezultacie, z bezkresnych stepowych przestrzeni dziś zostało raptem około 3% stosunkowo mało zmienionych obszarów stepowych.

Białoruś i ostatnia „silna władza” w Europie
Oficjalnie Republika Białoruska została reaktywowana 8 grudnia 1991 roku na mocy zawartego tzw. układu brzeskiego. Traktat ten głosił, że ZSRR jako podmiot prawa międzynarodowego i byt geopolityczny przestał istnieć, a na jego miejsce, suwerenne już kraje powołują Wspólnotę Niepodległych Państw. Od tej chwili Białoruś wkroczyła na drogę demokratycznych reform politycznych i gospodarczych.
Do 1994 roku droga tych reform niczym nie różniła się od dróg innych krajów tzw. bloku wschodniego. Jednak wraz z nadejściem roku 1994 i wygrania wyborów prezydenckich na Białorusi przez Aleksandra Łukaszenkę droga Białorusi ku demokracji przyjęła inne oblicze.
System polityczny kraju po 1994 roku przerodził się z republiki parlamentarnej w republikę prezydencką, z wyraźnymi cechami państwa autorytarnego. Do dziś prezydentem niezmiennie pozostaje Aleksander Łukaszenka, który oskarżany jest przez wielu obywateli i społeczność międzynarodową o łamanie praw człowieka. Zdaniem wielu komentatorów sceny politycznej Białoruś to najbardziej niestabilne i nieobliczalne państwo Europy. 

Litwa i problemy mniejszości polskiej
Według Litewskiego Rocznika Statystycznego w 2011 r. Polaków na Litwie było 200 317, co stanowiło 6,6% mieszkańców tego kraju. Obywatele litewscy pochodzenia polskiego są najbardziej liczną mniejszością narodową Litwy. Polacy na Litwie prowadzą bardzo bogatą działalność kulturową, naukową i religijną propagującą polskość oraz język polski. Ich partia − Akcja Wyborcza Polaków na Litwie − w ostatnich wyborach parlamentarnych w 2012 r. osiągnęła 5,8% głosów, wprowadziła 8 posłów do parlamentu oraz weszła w skład rządu kolacyjnego (AWPL w rządzie reprezentuje Jarosław Niewierowicz, który został ministrem energetyki).
Mimo tego, stosunki Polaków mieszkających na Litwie z Litwinami i rządem litewskim nie układają się najlepiej (…)
Relacje między państwem a mniejszościami narodowymi je zamieszkującymi są zawsze relacjami trudnymi i wymagającymi porozumienia. Mniejszość narodowa przez władze nie powinna być traktowana jako zagrożenie. Obecność obywateli różnej narodowości to szansa dla rozwoju, wymiany kulturowej, gospodarczej oraz doświadczeń narodowych i tylko tak ją powinnyśmy traktować.

Rosja (obwód kaliningradzki) i mały ruch graniczny
Możliwość łatwego przekraczania granic między państwami to jedno z najlepszych narzędzi sprzyjających poprawie relacji między państwami. Dlatego tak ważne jest, aby ruch graniczny w miarę możliwości nie wymagał wiz, ani skomplikowanych procedur przekraczania granicy.
Pomiędzy Polską a Rosją istnieje ruch wizowy. Pierwszym krokiem ku jego zniesieniu było podpisanie 14 grudnia 2011 r. umowy o tzw. małym ruchu granicznym w strefie przygranicznej, która weszła w życie 27 lipca 2012 roku.
Mały ruch graniczny to umowa międzypaństwowa umożliwiająca obywatelom mieszkającym w strefie przygranicznej obu państw na uproszczony ruch graniczny między państwami. Według porozumienia podpisanego przez oba państwa: zezwolenie uprawniające do małego ruchu granicznego daje prawo do wielokrotnego wjazdu, wyjazdu i pobytu wyłącznie na obszarze obwodu kaliningradzkiego każdorazowo do 30 dni, licząc od dnia wjazdu, jednakże łączny okres pobytu nie może przekraczać 90 dni w okresie każdych 6 miesięcy, liczonych od dnia pierwszego wjazdu4. Te same przywileje i obowiązki odnoszące się do terytorium Rzeczpospolitej posiada każdy Rosjanin wjeżdżający do Polski.
Podpisanie umowy o małym ruchu granicznym ułatwiło wymianę gospodarczą pomiędzy krajami i w przyszłości niewątpliwie przyczyni się do poprawy relacji między państwami oraz ich społecznościami.

(…) Sąsiedzi Polski to kraje bardzo zróżnicowane pod względem liczby ludności, powierzchni i potencjału gospodarczego. Dlatego też rolą Polski w Europie Środkowo-Wschodniej powinna być misja łączenia społecznego i gospodarczego tego regionu Starego Kontynentu. Przed naszym krajem staje wielka szansa stania się pomostem Europy i tylko od nas zależy, czy ją wykorzystamy.

Więcej przeczytacie w artykule dr Dominika Sikorskiego „Polska i jej sąsiedzi” w  nr 3/2013  „Geografii w Szkole”.

Powrót