ASPress - czasopisma pedagogiczne


ARCHIWUM WYDAŃ CYFROWYCH
       
Język Niemiecki



Wydania z lat 2009-2016 dostepne są w wersji elektronicznej jako pliki PDF. Są one identyczne z wersjami drukowanymi. Jednakże nie zawierają materiałów, które były na płytach CD/DVD dołączanych do niektórych wydań drukowanych.
W wersji drukowanej dostepne jest tylko jedno wydanie - 3/2016.
Więcej


Zbiór 52 felietonów poświęconych współczesnej Polsce, Polakom, polityce, roli telewizji i mediów we współczesnym świecie, globalizacji i konsekwencji wynikającej z naszego otwarcia na świat.
Wydanie w postaci pliku PDF
Cena 10 zł.
Zamów


Książka o podróżach, poznawaniu, odkrywaniu i podbijaniu świata, o pokonywaniu kolejnych horyzontów ludzkiego rozwoju. Ludzie wędrują od wieków, zawsze chcieli zobaczyć, co jest za kolejną rzeką, górą, morzem, za nowym horyzontem. Ta wędrówka pozwoliła najpierw poznać naszą planetę, a dziś już zaprowadziła człowieka poza granice Układu Słonecznego. Kim są ci, którzy zmieniają historię świata? Dlaczego Krzysztof Kolumb odkrył Amerykę, a Mikołaj Kopernik „poruszył” Ziemię?
Wydanie w postaci pliku PDF.
Cena 10 zł.
Zamów

Wydanie drukowane



Historia powstania  * Dane techniczne * Słynne rajdy * Rozwiązania konstrukcyjne

Pierwszy pojazd z napędem na obie osie skonstruowano w 1824 r. a więc ponad pól wieku wcześniej od samochódu. Jednak dopiero wojskowi amerykańskiej armii jako pierwsi chcieli mieć pojazd, który pojedzie każdą drogą, pokona głębokie rowy  i wyposażony będzie we wciągarkę, tak by mógł poruszać się w każdym terenie.
Cena 10 zł.
Zamów

Wydania specjalne "Geografii w Szkole"

2011

2010

2009

2008


Cena kompletu wydań 50 zł
Cena jednego wydania 10 zł
Zamów



Nowość!


Więcej

Artykuły archiwum

16.05.2016

Co tak ładnie pachnie? O olejkach eterycznych…

(Chemia). Mono- i seskwiterpeny to najczęściej spotykane substancje zapachowe, są to węglowodory o 10 lub 15 atomach węgla oraz ich tlenowe pochodne (alkohole, aldehydy, ketony, kwasy i estry). Monoterpeny zaliczane są do olejków eterycznych, gdyż posiadają odświeżający aromat.  
Terpenoidy ogólnie zaliczane są do metabolitów wtórnych, a ich szlak metaboliczny zaczyna się od kondensacji acetylo-CoA i powstania kwasu mewalonowego, a następnie jego dalszych przemian. Związki zawierające grupę karbonylową należą do najbardziej aktywnych substancji organicznych, przy czym aktywność aldehydów jest znacznie większa niż ketonów. Wiele reakcji, których substraty zawierają grupę karbonylową, zwłaszcza aldehydy, przebiega w warunkach nadzwyczaj łagodnych. Pod tym względem reakcje te zbliżone są do wielu procesów zachodzących w żywych komórkach organizmów roślinnych i zwierzęcych (…)

Gdzie chowają się olejki
Rośliny olejkodajne o znaczeniu przemysłowym występują zarówno w strefie umiarkowanej, jak i zwrotnikowej oraz podzwrotnikowej. Na podstawie prowadzonych obserwacji ustalono, że zawartość i skład olejku w nasieniu nie ulega zmianie podczas kiełkowania, a także, że komórki zawierające olejek są przeważnie oddzielone od pozostałych warstwą korkową, a więc nieprzepuszczalnymi komórkami martwymi. Istotne są też warunki zachowane podczas gromadzenia roślin czy ich części, z których olejek ma zostać wyizolowany. W czasie wzrostu rośliny zawartość olejku i jego skład chemiczny ulegają zmianom, np. zawartość olejku w młodych liściach w stosunku do ich masy jest zdecydowanie niższa niż w starszych. Na ogół wydajność olejków izolowanych z rośliny wzrasta w miarę dojrzewania, a następnie spada w okresie przekwitania.
Rozmieszczenie w roślinach komórek zawierających olejek jest różne. Olejki eteryczne znajdują się w roślinach we włoskach gruczołowych, w zbiornikach wewnątrztkankowych i w specjalnych komórkach olejkowych (…)

Metody pozyskiwania olejków eterycznych
Olejki z surowca roślinnego można pozyskiwać za pomocą destylacji z parą wodną, wytłaczanie, macerację, enfleurage (patrz niżej), ekstrakcję lotnymi rozpuszczalnikami. Wytłaczanie stosuje się wyłącznie do pozyskiwania olejków cytrusowych (cytrynowego, pomarańczowego, grejfrutowego, limetkowego i bergamotowego). W Hiszpanii olejek pomarańczowy otrzymuje się przez ścieranie warstwy olejkowej naowocni i tak uzyskaną oleistą mączkę wyciska się w prasie hydraulicznej. Innym przykładem są Stany Zjednoczone (Kalifornia, Floryda), gdzie w całkowicie zmechanizowanych zakładach przerabia się cytryny, pomarańcze i grejfruty równocześnie na sok pitny i olejek, jednak nie jest on tak wysokiej jakości, jak pozyskiwany tradycyjnie. Metoda enfleurage polega na absorpcji olejków kwiatowych w temperaturze pokojowej, najczęściej za pomocą tłuszczów stałych, czasem ciekłych. Stosuje się ją wówczas, gdy biosynteza olejku przebiega dalej w zebranych płatkach kwiatów, w czasie wielogodzinnego procesu absorpcji (kwiaty jaśminu i tuberozy, rzadziej rezedy, żonkili, akacji, róży czy drzewa pomarańczowego). Macerację przeprowadza się w temperaturze 50-70oC, a surowiec roślinny umieszcza się w olejach lub stopionych tłuszczach. Tą metodą przerabia się na przykład kwiaty akacji, fiołka, hiacyntu, kwiatu pomarańczy, narcyzy, róży i żonkili. Wonne tłuszcze nazywa się tak samo jak uzyskane w procesie enfleurage: pomadami i olejami. Wyekstrahowany tłuszcz przerabia się na mydła toaletowe.
 
Produkcja olejków
Pierwsze miejsce w produkcji olejków zajmuje Francja, która słynie przede wszystkim z produkcji olejków destylowanych z lawendy i lawandyny (ponad 400 ton rocznie). Przetwarzane są one przez wysoko rozwinięty przemysł perfumeryjno-kosmetyczny do produkcji: perfum, wód toaletowych, preparatów kosmetycznych, preparatów higienicznych i do pielęgnacji włosów. Na drugim miejscu są Włochy (Kalabria i Sycylia) specjalizujące się w produkcji olejku bergamotowego oraz olejków cytrusowych. Pozostałe państwa przodujące  w produkcji naturalnych olejków eterycznych to: Hiszpania (olejek spikowy, tymiankowy, eukaliptusowy, rozmarynowy i szałwiowy), Bułgaria (przede wszystkim olejek różany oraz miętowy, kolendrowy, rumiankowy, bazyliowy, jałowcowy, akacjowy), Turcja (olejek różany). W Polsce produkuje się między innymi olejek sosnowy, miętowy, kolendrowy, tatarakowy, jodłowy, fenkułowy, świerkowy, majerankowy, anyżowy i szałwiowy.
W skład perfum wchodzą olejki eteryczne, otrzymywane z roślin przez proces destylacji z parą wodną. Olejki te wytwarza się głównie w krajach o klimacie zwrotnikowym, a także w Europie (Francja, Włochy, Bułgaria). W Polsce pozyskiwane są, między innymi: olejek sosnowy, jodłowy i miętowy. Skład i rodzaj wyizolowanych olejków uzależniony jest od części rośliny, z których jest pozyskiwany. Przykładem jest drzewo pomarańczowe, z którego uzyskuje się olejki: petitgrain (liście i gałęzie), pomarańczowy (owoce) i neroli (kwiaty). Do dobrej jakości perfum stosowane są: olejek różany (płatki róży), jaśminowy i ylang-ylang, natomiast olejek neroli - do wód kolońskich.
Oprócz zastosowania olejków do perfum wykorzystuje się je do perfumowania mydeł (olejek spikowy), past do zębów (olejek wintergrinowy), pudrów i kremów (olejek różany) czy gałek do kąpieli (jodłowy), a także do perfumowania kadzideł i tytoniu. Olejki eteryczne mogą wywoływać alergię, jednak prawie wyłącznie kontaktową, rzadko na drodze pokarmowej, a wyjątkowo na drodze inhalacyjnej. Olejki eteryczne dodawane są do wielu produktów spożywczych: napojów bezalkoholowych, gum do żucia, win, likierów, wódek gatunkowych, wyrobów cukierniczych, czekolad i pralin. Obok olejków eterycznych do perfum dodawane są syntetyczne środki zapachowe, np. aldehyd benzoesowy (zapach gorzkich migdałów), cytral (zapach cytryny), alkohol cynamonowy (zapach hiacyntów), geraniol (zapach róż).
Wanilina (aldehyd 4-hydroksy-3-metoksybenzoesowy) jest podstawową substancją zapachową pozyskiwaną z owoców wanilii płaskolistnej (Vanilla planifolia - Orchidaceae) i jest łatwo glukozylowana. Glukozyd waniliny pozbawiony jest charakterystycznego zapachu, ale wykazuje charakterystyczne dla wanilin właściwości antymutagenne i przeciwbakteryjne. Przemysł spożywczy zużywa ogromne ilości naturalnej waniliny i składników zapachu waniliowego (…)
Roczne zapotrzebowanie na naturalną wanilinę sięga 30 ton, przy czym jej cena jest stukrotnie wyższa od ceny waniliny syntetycznej. Kompleks związków tworzących zapach waniliowy jest bardzo złożony i obejmuje, między innymi: alkohol hydroksybenzoesowy, kwas hydroksybenzoesowy, aldehyd hydroksybenzoesowy, kwas waniliowy, wanilinę, aldehyd protokatechojowy i jeszcze kilka innych składników.
Na bardzo charakterystyczny zapach jaśminu składa się ponad 200 składników, ale podstawowymi są: cis–jasmon, cis-jasmonian metylu, octan benzylowy, alkohol benzylowy, benzoesan benzylu, benzoesan cis-heksen-3-olu, N-acetyloantralian metylu.
Olejek cynamonowy: olejkodajne są liście, korzenie i kora drzewa, z której uzyskuje się właściwy olejek. W olejku cynamonowym najwięcej jest aldehydu cynamonowego (75-90%) i eugenolu (5-10%) oraz nieznaczne ilości: aldehydu benzoesowego, aldehydu dihydrocynamonowego, octanu cynnamylu i kuminolu. Destylacja z parą wodną nie jest łatwa, bo aldehyd cynamonowy ulega szybkiemu utlenieniu do kwasu. Zapach olejku jest przyjemny cynamonowy, korzenny, słodki, charakteryzujący się palącym smakiem. Ma duże znaczenie w przemyśle spożywczym do aromatyzowania wyrobów cukierniczych, napojów orzeźwiających, sosów, w perfumerii i kosmetyce natomiast ma ograniczone zastosowanie do wyrobu perfum typu orientalnego i aromatyzowania środków do pielęgnacji jamy ustnej (…)
Olejek imbirowy wytwarza się z wysuszonych, zmielonych kłączy w procesie destylacji z parą wodną, olejek eteryczny stanowi 1,5-3%. Składnikami nadającymi charakterystyczny zapach, a także ostry smak są: zingiberol C15H25OH (alkohol), cineol, giberen (węglowodór cykliczny), cytral a, cytral b, kamfen, borneol. Olejek ma barwę bursztynową i bardzo intensywny miodowo-korzenny zapach.
Olejek kawowy: jego główne składniki to lotne związki zapachowe składające się na aromat kawy to między innymi: (E)-ß-damascenon, 2-izopropylo-3-metoksypyrazyna, wanilina, 4-hydroksy-2,5-dimetylo-3(2H)-furanon.
Składnikiem nadającym charakterystyczny zapach lawendzie są dwa estry: octan linalilu i maślan linalolu (…)
Przechowywanie olejków
Tylko nieliczne olejki po dłuższym przechowywaniu nabierają lepszego zapachu (paczulowy, geraniowy, ylang-ylang). Do nietrwałych olejków, ulegających rozpadowi w ciągu kilku miesięcy, należą: cytrynowy, pomarańczowy słodki i gorzki, limetowy, mandarynkowy. Jest to spowodowane utlenianiem się limonenu (stanowi ok. 90% tych olejków) do karweolu i karwonu. W procesie psucia się olejków ma także znaczenie cytral i „wyższe” aldehydy alifatyczne. Do głównych czynników powodujących psucie należą: wysoka temperatura, powietrze (tlen), jony metali i światło. Przechowywać najlepiej w temperaturze 5-10oC, chronić od światła w butelkach z ciemnego szkła i tak dobierać butelkę, aby olejek wypełniał ją prawie po szyjkę i uszczelnić warstwą parafiny (zabezpiecza przed wilgocią i pleśnieniem). Jony metali wpływają niekorzystnie na olejki nie tylko pod względem zapachowym i smakowym, ale także wywołują zmianę ich barwy np. jony żelaza tworzą połączenia z olejkami barwy czerwonej lub czarnej, a jony miedzi zielonej. Dodanie do olejków niewielkich ilości substancji takich jak eter dietylowy, propylowy, oktylowy, kwas galusowy i -tokoferol (witamina E) powoduje skuteczne niweczenie działania tlenu.
Więcej przeczytacie w artykule Joanny Kurek „Co tak ładnie pachnie – o olejkach eterycznych: teoria, doświadczenia i zadania” w wydaniu 2/2015 „Chemii w Szkole”
 

Powrót