ASPress - czasopisma pedagogiczne


ARCHIWUM WYDAŃ CYFROWYCH
       
Język Niemiecki



Wydania z lat 2009-2016 dostepne są w wersji elektronicznej jako pliki PDF. Są one identyczne z wersjami drukowanymi. Jednakże nie zawierają materiałów, które były na płytach CD/DVD dołączanych do niektórych wydań drukowanych.
W wersji drukowanej dostepne jest tylko jedno wydanie - 3/2016.
Więcej


Zbiór 52 felietonów poświęconych współczesnej Polsce, Polakom, polityce, roli telewizji i mediów we współczesnym świecie, globalizacji i konsekwencji wynikającej z naszego otwarcia na świat.
Wydanie w postaci pliku PDF
Cena 10 zł.
Zamów


Książka o podróżach, poznawaniu, odkrywaniu i podbijaniu świata, o pokonywaniu kolejnych horyzontów ludzkiego rozwoju. Ludzie wędrują od wieków, zawsze chcieli zobaczyć, co jest za kolejną rzeką, górą, morzem, za nowym horyzontem. Ta wędrówka pozwoliła najpierw poznać naszą planetę, a dziś już zaprowadziła człowieka poza granice Układu Słonecznego. Kim są ci, którzy zmieniają historię świata? Dlaczego Krzysztof Kolumb odkrył Amerykę, a Mikołaj Kopernik „poruszył” Ziemię?
Wydanie w postaci pliku PDF.
Cena 10 zł.
Zamów

Wydanie drukowane



Historia powstania  * Dane techniczne * Słynne rajdy * Rozwiązania konstrukcyjne

Pierwszy pojazd z napędem na obie osie skonstruowano w 1824 r. a więc ponad pól wieku wcześniej od samochódu. Jednak dopiero wojskowi amerykańskiej armii jako pierwsi chcieli mieć pojazd, który pojedzie każdą drogą, pokona głębokie rowy  i wyposażony będzie we wciągarkę, tak by mógł poruszać się w każdym terenie.
Cena 10 zł.
Zamów

Wydania specjalne "Geografii w Szkole"

2011

2010

2009

2008


Cena kompletu wydań 50 zł
Cena jednego wydania 10 zł
Zamów



Nowość!


Więcej

Artykuły archiwum

12.11.2017

Jaki kształt ma nasza Galaktyka? Gdzie jest Słońce?

 „Widoczna na niebie Droga Mleczna jest obrazem Galaktyki widzianym z jej wnętrza. Jasna poświata jest efektem sumowania światła ogromnej liczby bardzo dalekich gwiazd – gwiazd zbyt słabych, byśmy mogli widzieć je jako świecące punkty”.
 Jaki kształt ma nasza Galaktyka? Gdzie jest Słońce? 


Treść tej informacji, jej powaga onieśmielają na tyle, że mało komu przychodzi do głowy buńczuczna myśl w rodzaju: „Skąd oni to wiedzą? Dlaczego mam w to wierzyć?”. Mało kto skłonny też będzie zadać sobie pytanie: „Czy sam mogę tę informację jakoś uwiarygodnić?”.

Próbę samodzielnego uwiarygodnienia podanej na wstępie informacji należałoby rozpocząć od przekonania siebie, że zasadne jest tłumaczenie widocznego na niebie pojaśnienia, nazywanego Drogą Mleczną, jako sumy światła ogromnej liczby gwiazd na tyle odległych, że nie możemy ich widzieć jako osobnych świecących punktów. Najprostszy sposób postępowania pozwalający w miarę rzetelnie wesprzeć takie wytłumaczenie pojaśnienia nieba wydaje mi się następujący.

Rozpocznij od porównania gęstości gwiazd w różnych częściach nieba. Przyznasz chyba, że jest ona różna: największa jest w rejonie Drogi Mlecznej – tu gwiazdy są najbliżej siebie. Ze wzrostem odległości od Drogi Mlecznej gęstość maleje. Najmniejsza jest w kierunku mniej więcej prostopadłym do Drogi Mlecznej. Zgodzisz się chyba ze stwierdzeniem, że taki rozkład gwiazd jest zgodny z proponowanym wcześniej wyjaśnieniem.

Następny krok, silniej weryfikujący jego słuszność, wymaga użycia lornetki. Tym razem twoje zadanie będzie polegało na ocenie różnicy między liczbą gwiazd widzianych gołym okiem i przez lornetkę w tym samym obszarze nieba. Warunek, by gołym okiem i przez lornetkę obejmować ten sam obszar nieba, możesz spełnić, wykorzystując podczas pierwszej obserwacji kartkę papieru z wyciętym w niej okrągłym otworem. Typowa lornetka obejmuje taki obszar nieba, jaki będziesz widział przez otwór o średnicy 7 cm, wycięty w kartce trzymanej w wyciągniętej ręce. (Dokładną wielkość średnicy możesz określić praktycznie w czasie dnia).

Na początku określ różnicę R w liczbie gwiazd widocznych przez lornetkę i gołym okiem w obszarze nieba położonym gdzieś na Drodze Mlecznej (RDroga Mleczna = Nprzez lornetkę – Nokiem). Następnie zrób to samo na obszarze nieba w kierunku mniej więcej prostopadłym do płaszczyzny Drogi Mlecznej (Rprostopadłe = Nprzez lornetkę – Nokiem).

Na koniec porównaj ze sobą otrzymane różnice: RDroga Mleczna i Rprostopadłe. Ponieważ ostatnią operacją jest porównanie dwóch liczb, wystarczy więc, aby wielkość każdej była ustalona tylko na tyle precyzyjnie, by móc powiedzieć, czy są one zbliżone, czy wyraźnie różne.

Aby doprecyzować sposób wykonania ostatniej operacji, załóżmy, że pierwsza różnica wynosiła około 50 i została określona z dokładnością ±5 (RDroga Mleczna = 50 ±5), a druga 20, wyznaczona z dokładnością ±1 (Rprostopadłe = 20 ±1). W tym przypadku należałoby stwierdzić, że obie liczby są wyraźnie różne (bo RDroga Mleczna – Rprostopadłe = 30 ±6). Jeśli natomiast pierwsza różnica miałaby wartość 40 ±15, a druga 30 ±10, to stwierdzenie, że są one wyraźnie różne, byłoby nieuprawnione (bo RDroga Mleczna – Rprostopadłe = 10 ±25). Aby upewnić się, jak jest naprawdę, należałoby dokładniej wyznaczyć obie różnice.

Po wykonaniu wszystkich opisanych czynności czas na refleksję. Gdy patrzyłeś przez lornetkę, z pewnością widziałeś więcej gwiazd niż gołym okiem. Skąd to wiem? Ano stąd, że gdy patrzyłeś gołym okiem, obrazy gwiazd były tworzone przez światło, które wpadło do oka przez źrenicę, a gdy patrzyłeś przez lornetkę, obrazy gwiazd tworzyła znacznie większa ilość światła – to, które padało na obiektyw lornetki. Obrazy gwiazd oglądanych przez lornetkę były więc jaśniejsze, widziałeś również te gwiazdy, których nie dostrzegłeś gołym okiem.

Stąd wniosek, że musiałeś widzieć ich więcej. Słuszne będzie też stwierdzenie, że niemal wszystkie gwiazdy, które zobaczyłeś dzięki lornetce (te, których gołym okiem nie widziałeś), to gwiazdy bardziej odległe od tych, które dostrzegłeś gołym okiem.

Jeśli tak, to różnicę liczby gwiazd widocznych przez lornetkę i bez niej, w tym samym polu obserwacji, możesz uznać za liczbę gwiazd położonych dalej niż te, które widzisz gołym okiem. Jeżeli w kierunku Drogi Mlecznej przybędzie ich więcej niż w kierunku prostopadłym do niej, to oznacza, że w tym kierunku jest ich więcej także w dużej od nas odległości – że większa jest ich przestrzenna gęstość (czyli liczba gwiazd w jednostce objętości).

Jeśli będzie więc tak, jak piszę, to powinieneś czuć się prawie przekonany o prawdziwości podanego na początku wyjaśnienia jasności Drogi Mlecznej. A jeśli wciąż byś wątpił, użyj lornetki o większej średnicy obiektywu i wykonaj kolejną serię obserwacji, porównując tym razem przyrost liczby gwiazd widzianych przez większą i mniejszą lornetkę, w tych samych kierunkach co przedtem. Dzięki temu dowiesz się czegoś o przestrzennej gęstości gwiazd w jeszcze większej odległości.

Geometryczna forma widocznego na niebie pojaśnienia spowodowanego obecnością ogromnej liczby bardzo odległych, a więc bardzo słabych gwiazd musi zależeć od przestrzennego, geometrycznego kształtu ich skupiska, jak również od miejsca, z którego je obserwujemy. Jeśli prawdą jest, że skupisko gwiazd, pośród którego przebywamy – nazywane Galaktyką – ma formę płaskiego dysku, a Układ Słoneczny jest w pobliżu płaszczyzny tego dysku i zarazem daleko od jego zewnętrznej krawędzi, to widoczne na niebie pojaśnienie powinniśmy widzieć jako otaczający nas krąg, a my powinniśmy znajdować się w płaszczyźnie okręgu. Gdzieś w tle owej smugi, najprawdopodobniej tam, gdzie jest ona najjaśniejsza, powinno być jądro Galaktyki.

Z powyższego rozumowania wynika oczywisty wniosek, że aby uwiarygodnić informację o kształcie Galaktyki i położeniu w niej Układu Słonecznego, wystarczy sprawdzić, jak jest naprawdę: jaka jest szerokość i jasność Drogi Mlecznej na całym jej obwodzie oraz jakie jest nasze względem niej położenie. Na drugą część pytania możesz odpowiedzieć, szacując wartość kąta między kierunkami do przeciwległych punktów Drogi Mlecznej. 

Więcej przeczytacie w artykule Andrzeje Branickiego „Jaki kształt ma nasza Galaktyka? Gdzie jest Słońce?” w najnowszym wydaniu (3/2016) „Fizyki w Szkole”

Powrót