ASPress - czasopisma pedagogiczne


ARCHIWUM WYDAŃ CYFROWYCH
       
Język Niemiecki



Wydania z lat 2009-2016 dostepne są w wersji elektronicznej jako pliki PDF. Są one identyczne z wersjami drukowanymi. Jednakże nie zawierają materiałów, które były na płytach CD/DVD dołączanych do niektórych wydań drukowanych.
W wersji drukowanej dostepne jest tylko jedno wydanie - 3/2016.
Więcej


Zbiór 52 felietonów poświęconych współczesnej Polsce, Polakom, polityce, roli telewizji i mediów we współczesnym świecie, globalizacji i konsekwencji wynikającej z naszego otwarcia na świat.
Wydanie w postaci pliku PDF
Cena 10 zł.
Zamów


Książka o podróżach, poznawaniu, odkrywaniu i podbijaniu świata, o pokonywaniu kolejnych horyzontów ludzkiego rozwoju. Ludzie wędrują od wieków, zawsze chcieli zobaczyć, co jest za kolejną rzeką, górą, morzem, za nowym horyzontem. Ta wędrówka pozwoliła najpierw poznać naszą planetę, a dziś już zaprowadziła człowieka poza granice Układu Słonecznego. Kim są ci, którzy zmieniają historię świata? Dlaczego Krzysztof Kolumb odkrył Amerykę, a Mikołaj Kopernik „poruszył” Ziemię?
Wydanie w postaci pliku PDF.
Cena 10 zł.
Zamów

Wydanie drukowane



Historia powstania  * Dane techniczne * Słynne rajdy * Rozwiązania konstrukcyjne

Pierwszy pojazd z napędem na obie osie skonstruowano w 1824 r. a więc ponad pól wieku wcześniej od samochódu. Jednak dopiero wojskowi amerykańskiej armii jako pierwsi chcieli mieć pojazd, który pojedzie każdą drogą, pokona głębokie rowy  i wyposażony będzie we wciągarkę, tak by mógł poruszać się w każdym terenie.
Cena 10 zł.
Zamów

Wydania specjalne "Geografii w Szkole"

2011

2010

2009

2008


Cena kompletu wydań 50 zł
Cena jednego wydania 10 zł
Zamów



Nowość!


Więcej

Artykuły archiwum

12.11.2017

Statki w kulturze wikingów

 Łódź stała się symbolem epoki wikingów, będąc nie tylko środkiem transportu, lecz także wpisując się w wikińską kulturę. 

 

„Chętnie dam wam wszystkim złoto i srebro, i co tylko posiadam 
lub w jakikolwiek sposób nabędę, z wyjątkiem mojego okrętu”.

                                                                                  Thorkel, przywódca wikingów 

Ogromne znaczenie łodzi wynikało przede wszystkim z geograficznego ukształtowania północnoeuropejskich obszarów. Dla zamieszkującej Skandynawię ludności bliskość morza stanowiła znaczący czynnik, który decydował o zasiedlaniu nadbrzeżnych terenów. Co prawda mieszkańcy Norwegii i Szwecji żyli w niewielkiej odległości od siebie, ale bliskość ta była jedynie pozorna, gdyż oddzielające ich lasy i góry rzadko kiedy były zasiedlane, będąc zarazem przeszkodą w utrzymywaniu wzajemnych kontaktów. Z kolei żaden skrawek Danii nie leżał zbyt daleko od morskiego wybrzeża, a pas gęstych lasów położony w południowej części Półwyspu Jutlandzkiego stanowił zaporę utrudniającą przedostanie się do kontynentu europejskiego, skłaniając do uprawiania żeglugi morskiej.

Zasięg aktywności żeglugowej wikingów musi budzić powszechny podziw. Wikingowie norwescy dotarli do terenów dzisiejszej Wielkiej Brytanii, Irlandii, Islandii, Wysp Owczych, Grenlandii, a także do północno-wschodnich wybrzeży Ameryki Północnej. Do obszarów zainteresowań wikingów duńskich należały zaś Anglia, północne obszary Niemiec, Francja, kraje śródziemnomorskie z Bliskim Wschodem oraz Konstantynopolem. Wikingowie szwedzcy z kolei udawali się do Finlandii oraz na Ruś.

Rodzaje wikińskich łodzi

Współczesna wiedza o statkach wikingów w głównej mierze opiera się na wynikach badań archeologicznych. Dobrze zachowane łodzie odnajdywano nie tylko w Skandynawii, lecz także w Anglii oraz na południowym wybrzeżu Bałtyku. Najlepiej zachowanymi oraz najsłynniejszymi są norweskie statki z Oseberg oraz Gokstad, odkryte odpowiednio w 1904 i 1880 r.
Do tych znalezisk należy dodać informacje uzyskane dzięki odkrytym licznym pochówkom łodziowym. Ponadto licznych wiadomości dostarczają rozsiane na terenie Gotlandii pomniki kamienne (tzw. bildesteiner, od typowych kamieni runicznych odróżniała je bogatsza ornamentyka oraz krótsze inskrypcje runiczne), szkice wydrapane na kawałkach drewna w Norwegii, liczne opisy, jakie zawiera poezja skandynawska i zachodnioeuropejska, sagi, zbiory praw, monety, a także słynna Tkanina z Bayeux.

Naturalnie wikińskie statki dzieliły się na wiele kategorii w zależności od ich wielkości i przeznaczenia. Ogólną nazwę dla wszystkich statków stanowiło słowo skip,
czyli „statek”, używane niemal dla każdej jednostki pływającej. Najprostszym typem statku była zwykła dłubanka oraz inne od niej pochodne. Jej nazwa – eikja wywodzi się od słowa eik, czyli „dąb”. Co ciekawe, w języku norweskim ten typ łodzi nosi nazwę karver, która pochodzi od greckiej nazwy karabos i która wskazuje na kontakty wikingów ze światem bizantyjskim. Tego typu jednostek używano powszechnie na jeziorach oraz rzekach. Z kolei bátr, znane również jako eptirbátr („łódź na holu”), odnosi się do zwykłej łodzi.

Statek przeznaczony do transportu towarów to ferja (angielskie ferry, czyli „prom”), a także byrdingr, którego nazwa prawdopodobnie pochodzi od wysokich burt umożliwiających umieszczenie między nimi znaczącej ilości towarów. Jednakże do głównych statków pełnomorskich należał knorr, którego nazwa do dziś ma niewyjaśnioną etymologię. Najprawdopodobniej odnosi się ona do twardego drewna kilu lub odgłosu skrzypienia desek na falach. Właśnie na takim statku około 1020 r. niejaki Ingvar podążył przez Ruś do Serklandu, czyli Kalifatu Bagdadu rządzonego przez dynastię Abbasydów. Również na tego typu statkach odbywano regularne rejsy do Islandii i Grenlandii.

Znane są jeszcze inne nazwy wikińskich statków, tj. drakkar oznaczająca liczbę mnogą słowa dreki, czyli „smoka”. Owa staroskandynawska nazwa oznaczała duży wojenny statek nierzadko mający dziób zwieńczony głową mitycznego zwierzęcia. Właśnie od widniejących na dziobach ornamentów wywodziły się nazwy własne statków. I tak można wymienić: Álpt („Łabędź”), Fálki („Sokół”), Grágás („Szara Gęś”), Uxi („Wół”), Ormrin Langi („Wieki Wąż”), Svalbarði („Chłodny Dziób”) oraz Fífa („Strzała”)10.

Odkrycia i rozwój wikińskich statków

Rozwój rzemiosła szkutniczego w Skandynawii prezentowany jest przez kilka odkrytych łodzi, spośród których na szczególną uwagę zasługuje ta pochodząca z IV w. i odnaleziona w 1859 r. w duńskiej miejscowości Nydam. Jej wartość podkreślają kolejne wykopaliska archeologiczne, które dostarczyły od 15 do 20 nieco odmiennych i mniej funkcjonalnych jednostek. Łódź z Nydam wyróżniała się od nich bardziej rozwiniętą konstrukcją, a także mocno zakrzywionym dziobem.

Odnaleziona w 1920 r. w norweskim Kvalsund i pochodząca z VII w. jednostka prezentuje kolejny stopień rozwoju statków. Poszycie klepkowe tej jednostki wzmocniono naprawdę wytrzymałym kilem, dzięki czemu możliwe stało się żeglowanie na większe odległości, w dodatku z większą masą ładunku. Nadto przekrój statku przybrał zaokrąglony kształt, dzięki czemu osiągnięto większą stabilność. Dopiero od tego typu jednostki możemy mówić o technicznej rewolucji w żegludze skandynawskiej, która nastąpiła w VII oraz w następnym stuleciu. Wówczas łodzie stały się statkami żaglowymi w pełnym znaczeniu tego słowa.

Najsłynniejszy wikiński statek pochodzi z miejscowości Oseberg (nazwa miejscowości ma genezę od pochowanej tam królowej Åsa) położonej w zachodniej części Oslofjord. Badania dendrochronologiczne wykazały, że długa na 21,4 m oraz szeroka na 5,10 m
dębowa jednostka pochodzi z około 820 r. Jej wysokość, licząc od dna 
pokładu do kila, wynosi 1,4 m. Maszt, który prawdopodobnie liczył 13 m długości, umieszczono niemalże w połowie długości statku. Każda burta została zbudowana z dwunastu listew; górna listwa burtowa miała 15 otworów na wiosła z każdej strony. Zakończone spiralą i ozdobione wymyślnymi ornamentami zwierzęcymi stewy były bardzo wysokie. Żagiel, jak w większości przypadków wikińskich statków, miał kształt kwadratowy. Ponadto statek ten charakteryzuje się ogromną wartość artystyczną dzięki pięknie zdobionej dziobnicy, na której szczegółowo wykonano ornamenty wkomponowane w zwinięty w spiralę dziób (…)

Nawigacja wikingów

Przyglądając się zasięgowi żeglugi wikingów, nasuwa się pytanie o urządzenia nawigacyjne, którymi ewentualnie wikingowie mogli się posługiwać. Z pewnością korzystano z bardzo uproszczonej nawigacji astronomicznej, obserwując Gwiazdę Polarną oraz Słońce. Ponadto wykorzystywano obserwacje wielorybów oraz ptactwa morskiego. Obecność lub brak mew arktycznych, a w dodatku maskonurów i nurzyków pospolitych (w pewnych porach roku nie oddalają się zbytnio od lądu), mogła sugerować zboczenie kursu na południe lub północ.

Zdaniem Petera Foote’a i Davida Wilsona nie istnieją żadne podstawy, aby wierzyć w to, że wikingowie posługiwali się kompasami magnetycznymi. Bliskie położenie kolejnych obszarów: zachodniego wybrzeża Norwegii, Wysp Brytyjskich, Szetlandów, Orkad, Wysp Owczych, Islandii, południowych wybrzeży Grenlandii i wreszcie Nowej Funlandii, znacznie ułatwiało żeglugę. Jednakże wielu badaczy jest odmiennego zdania – uważają, że średniowieczni Skandynawowie musieli mieć jakieś urządzenie nawigacyjne.

Interesującą propozycję wysunął Thorkild Ramskou, który nie odmawiał wikingom szczegółowej znajomości fauny morskiej, ruchu gwiazd czy nawet wiedzy o kulistości Ziemi, jednakże podług jego myśli wikingowie nie byli w stanie pokonać tak wielkich odległości bez posługiwania się przyrządem nawigacyjnym. Co więcej, jak stwierdził ów badacz, około 1000 r. niejaki Odd Helgasson, zwany Oddi Gwiazdą, zamieszkujący u wybrzeży Islandii wyspę Flatey, w każdej porze roku obserwował położenie Słońca. Dzięki obserwacjom skonstruował tablicę wskazującą wysokość Słońca w południe, a także jego azymut o wschodzie przez cały rok. Tablica ta, rodzaj słonecznego kompasu, nie zachowała się do naszych czasów, ale w Bibliotece Królewskiej w Kopenhadze znajduje się pochodząca z około 1100 r.
kopia (…)

Więcej przeczytacie w artykule Jordana Siemianowskiwgo „Statki w kulturze wikingów” w najnowszym wydaniu (3/2016) „Wiadomości Historycznych”.

 (…) Skróty pochodzą od redakcji.

Powrót