ASPress - czasopisma pedagogiczne


ARCHIWUM WYDAŃ CYFROWYCH

Wydanie specjalne "Fizyki w Szkole"


Zamów

Wydania specjalne "Geografii w Szkole"

2011

2010

2009

2008


Zamów



Historia powstania  * Dane techniczne * Słynne rajdy * Rozwiązania konstrukcyjne
Pierwszy pojazd z napędem na obie osie skonstruowano w 1824 r. a więc ponad pól wieku wcześniej od samochódu.
Jednak dopiero wojskowi amerykańskiej armii jako pierwsi chcieli mieć pojazd, który pojedzie każdą drogą, pokona głębokie rowy  i wyposażony będzie we wciągarkę, tak by mógł poruszać się w każdym terenie.
Więcej


ZAPOWIEDZI WYDAWNICZE


Samochody sportowe
Słynne modele  * Sportowe sukcesy * Historia marek * Rekordowe osiągi
Historia samochodów sportowych jest prawie tak stara jak same samochody. Pierwszy wyścig odbył się już w 1894 roku na trasie Paryż-Rouen. Co ciekawe - rywalizowały ze soba samochody o napędzie parowym, spalinowym i elektrycznym. Trasę 120 km najszybciej pokonał samochód o napędzie parowym, ale został zdyskwalifikowany za niedozwolone przeróbki.


Sztuka dziennikarska
Czym są media  * Jak pisać * Jak robić karierę * Jak nie zwariować
Dziś więcej ludzi pisze niż czyta.  
Takie możliwości stworzył Internet i telewizja komórkowa. Czy to oznacza koniec dziennikarstwa, czy jego nowa era? Czy to co dzisiaj obserwujemy w mediach – wpisy na portalach społecznościowych, blogi są dziennikarstwem czy tylko zabawą pasjonatów internetu?



Baza danych
Władza * Pieniądze * Intrygi * Uczucia * Polityka
Dla współczesnego człowieka korporacja jest ważniejsza od rodziny. Korporacja daje awanse, władzę i pieniądze, ale żąda bezwzględnego podporządkowania, potem wysysa z ludzi energię a na końcu wypluwa człowieka na zewnątrz. A co się dzieje, kiedy człowiek nie chce podporzadkować się procedurom i normom korporacyjnym? Czy można pracować w korporacji i być normalnym człowiekiem? Czy jest życie poza korporacją?


Ebooki 


Więcej

Artykuły archiwum

15.05.2016

Kiedy Jasna góra została duchową stolicą Polski?

Świadomość historyczną każdego narodu formują zarówno merytoryczne informacje o przeszłych wydarzeniach dotyczących dziejów politycznych, społecznych, gospodarczych i kulturalnych, jak i narodowe mity i stereotypowe wyobrażenia o swoim narodzie i sąsiadach.  

Kiedy Jasna Góra – została duchową stolicą Polski?

Świadomość historyczną każdego narodu formują zarówno merytoryczne informacje o przeszłych wydarzeniach dotyczących dziejów politycznych, społecznych, gospodarczych i kulturalnych, jak i narodowe mity i stereotypowe wyobrażenia o swoim narodzie i sąsiadach. 
Nie podejmując się rozstrzygnięcia, w jakich proporcjach one występują, odnosi się wrażenie, że mity i stereotypowe wyobrażenia w niektórych okresach życia narodów przeważają nad merytoryczną znajomością dziejów, skutecznie oddziałując na świadomość historyczną. Analiza pojęcia „świadomość historyczna” pozwala na umiejscowienie go jako części składowej szerszego pojęcia „świadomości narodowej”, a nawet „świadomości społecznej”. (...)
Jednym z ważnych elementów konstytuujących świadomość historyczną Polaków, zarówno w sferze merytorycznej, jak i mitologicznej, jest obecność w niej Jasnej Góry Częstochowskiej. Aby poprawnie wyznaczyć jej rolę w świadomości historycznej narodu polskiego, należy na wstępie odpowiedzieć na kilka pytań, które niewątpliwie rodzą się w trakcie namysłu nad tą kwestią. 
Pierwszym i podstawowym jest odpowiedź na pytanie, jaką zawartość merytoryczną i mitologiczną niesie ze sobą pojęcie „Jasna Góra Częstochowska”? Zagadnienie jest o tyle bardziej skomplikowane, że dotyczy zarówno sfery wiedzy, jak i wiary, rozpatrywanych w skali „długiego trwania”. Obydwa czynniki, wiara i wiedza, fides et ratio, historycznie zmienne, dotykają najczulszych jednostkowych i zbiorowych wyobrażeń i przekonań. 
Jawi się zatem kolejne pytanie, czy owe wyobrażenia i przekonania były i są powszechnie odbierane w jednakowy sposób? Gdyby społeczeństwo polskie całkowicie odpowiadało kontrrefomacyjnemu równaniu Polak = katolik, sprawa byłaby bardziej prosta. Jednakże, jak wiemy, społeczeństwo I Rzeczypospolitej, podobnie jak współczesne, było wielowyznaniowe, wielokulturowe, wielonarodowościowe. Ponadto było stanowo rozwarstwione, a podziały między warstwami stawały się tak głębokie, że za „naród polityczny” uznawała się wyłącznie szlachta. 
Odpowiadając więc na pytanie o miejsce Jasnej Góry w świadomości historycznej Polaków, trzeba zapytać: w jakim okresie dziejów tego społeczeństwa? Czy w każdym z wyznaczonych okresów było odbierane podobnie w każdej warstwie społecznej? Jakie treści i jakie działania spowodowały, że współcześnie Jasna Góra odbierana jest jako „duchowa stolica Polski”? W jakim momencie dziejowym pojęcie „Jasna Góra” przestało być jedynie elementem świadomości religijnej, a stało się częścią składową świadomości historycznej Polaków?
Odpowiadając na postawione pytania, wyznaczymy jej miejsce w świadomości historycznej.
 
Narodziny Jasnej Góry
Fenomenu obecności Jasnej Góry w świadomości historycznej Polaków nie sposób zrozumieć bez zwrócenia uwagi na rozwój kultu maryjnego w polskiej religijności. Forma religijności maryjnej, wypracowana w pierwszym tysiącleciu w kulturze zachodniej, towarzyszy polskiej kulturze religijnej od początków chrześcijaństwa, zaprowadzanego na ziemiach polskich od X stulecia. Nie były to jedyne źródła, skąd docierały impulsy kultu maryjnego. 
Bliskie sąsiedztwo z Rusią powodowało, że i z Bizancjum napływały treści mariologiczne, głównie za pośrednictwem księżniczek ruskich pojmowanych za żony przez władców i możnowładców polskich. Zapewne nie bez znaczenia było także wczesne dotarcie misji św.św. Cyryla i Metodego do państwa Wiślan, nosicieli kultu maryjnego w wydaniu wschodniochrześcijańskim. Dość powiedzieć, że pierwsza świątynia chrześcijańska w Gnieźnie nosiła wezwanie Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. 
Na XI stulecie przypada początek mariofanii na ziemiach polskich pojmowanej jako cudowne objawianie się Matki Bożej wśród ludzi. Miejscem, gdzie najwcześniej odnotowano przypadek ukazania się postaci Najświętszej Maryi Panny, dzisiaj już nieco zapomnianym, jest miejscowość Górka Klasztorna k. Łobżenicy w województwie wielkopolskim. Tam w 1079 roku miała ukazać się Maryja. 
Ponowny impuls w rozwoju treści maryjnych przyniosła devotio moderna, która na ziemiach polskich rozprzestrzeniała się od XIV stulecia. Ta forma pobożności przyniosła istotne różnice w upowszechnianiu kultu maryjnego. Pierwotnie bowiem był to kult rozwijający się środowiskach elitarnych: na dworach władców, w środowiskach klasztornych, wśród możnowładców. Wówczas postać Matki Bożej występuje w funkcji Pani i Królowej, która ma dar wyjednywania łaski i o możliwość skorzystania z tego daru proszą wyznawcy kultu. 
Wraz z upowszechnianiem się kultu maryjnego w szerszych środowiskach społecznych rozpoczyna się proces rozwoju na naszych ziemiach zjawiska określanego mianem religijności ludowej. W jej przestrzeni dokonywało się przybliżenie szerokich rzesz ludności, słabo zorientowanej w zagadnieniach wiary, do systemu wartości postulowanych przez chrześcijaństwo. 
Tak uformowana kultura religijna, będąca wytworem oddziaływania w głównym stopniu zakonów, była gotowa na przyjęcie kultu obrazów, która to forma pobożności rozwijała się w zachodniej Europie już od VIII stulecia. Pierwotnie cechy pobożności maryjnej formowały się w kręgu oddziaływania zakonu benedyktyńskiego. Z czasem uzupełnią go kręgi franciszkański, dominikański i karmelitański, wreszcie pod koniec XIV wieku zaznaczy swój wpływ krąg pauliński, którego szczególną cechą stanie się kult Bogarodzicy wyobrażony w jasnogórskim obrazie.
„W omawianej literaturze o Częstochowie i Jasnej Górze występują co najmniej cztery wątki tematyczne: 
1. Religijny, eksponujący treści maryjne i mariologiczne w wersji silnie spolonizowanej; 
2. Historyczno-patriotyczny, bezpośrednio nawiązujący do szczególnego opiekuństwa Matki Bożej nad narodem polskim, a w wyjątkowych sytuacjach bezpośrednio ingerującej w bieg wydarzeń; 
3. Pomnika (symbolu) polskości i niezawisłego bytu państwowego; 
4. Kultowy, wyrażający się przedstawianiem masowych form kultu maryjnego, takich jak ruch pątniczy, peregrynacje kopii obrazu jasnogórskiego, modlitwy majowe przy przydrożnych kapliczkach itp. formy kultu o paraliturgicznym charakterze”.
Kwestia sprowadzenia na ziemie polskie zakonu paulińskiego, który zdołał na trwale wprowadzić kult obrazu jasnogórskiego do polskiej świadomości historycznej, od dawna budziła zainteresowanie badaczy nie tylko historii Kościoła.  Temat ten rozpatrywano, kierując się rozmaitymi względami, także ideologicznymi. 
Podsumowanie tej dyskusji, łącznie z analizą źródeł historycznych i bogatą literaturą przedmiotu, zawierają artykuły Marcelego Antoniewicza i Leszka Wojciechowskiego umieszczone w pierwszym tomie monumentalnej monografii Częstochowy i klasztoru jasnogórskiego. W świetle ich ustaleń przed przybyciem oo. paulinów z Węgier na Jasna Górę, co miało miejsce w 1382 roku, Częstochowa miała już prawa miejskie. Niestety, nie jest znany wystawca przywileju lokacyjnego, a dokument się nie zachował. 
Podobne kontrowersje, jak narodziny miasta, budzi także geneza klasztoru jasnogórskiego. Wprawdzie mamy informację źródłową potwierdzającą, że fundatorem klasztoru oo. Paulinów był książę Władysław Opolczyk, to jednakże tło społeczno-polityczne tak ważkiej wówczas decyzji nadal pozostaje w sferze dyskusji. 
Książę Władysław Opolczyk przekazał ikonę Matki Bożej zabraną z Bełza, po odwołaniu go z funkcji królewskiego namiestnika na Rusi Czerwonej, do wcześniej zorganizowanego już klasztoru. Nastąpiło to w dniu 31 sierpnia 1384 roku. Jak sądzi Zofia Rozanow i co potwierdza Maria Kowalczykówna, obraz przybył do Częstochowy (na Jasną Górę) z otaczającą go już na Rusi cudowną legendą. Tak więc od tego roku ikona Matki Bożej włączona została w krwioobieg życia religijnego i społeczno-kulturalnego narodu polskiego.
 
Od kultu lokalnego do narodowego
Zajęcie tak poczesnego miejsca w świadomości narodowej przez klasztor jasnogórski, jakie ma obecnie, nie nastąpiło wyłącznie z powodu umieszczenia tam ikony Matki Bożej. Złożyło się na to wiele przyczyn natury: religijnej (rozwijający się kult obrazów i wzrost religijności maryjnej); politycznej (nadzieje ks. Władysława na sukcesję po Ludwiku Andegaweńskim i niebezpieczne z punktu widzenia trwałości zjednoczonego Królestwa przez nadania Opolczykowi ziemi wieluńskiej, części Kujaw i ziemi dobrzyńskiej zniweczone przez postanowienia rycerstwa o wyborze księcia litewskiego Jagiełły); przejęcie patronatu nad zakonem paulińskim w Polsce przez króla Władysława Jagiełłę i uczynienie z obrazu palladium dynastycznego; społeczno-kulturowej oraz aktywna działalność oo. paulinów. Nie bez znaczenia były wydarzenia historyczne, które dotyczyły Jasnej Góry.
Prześledzimy teraz drogę, którą przeszła Jasna Góra: od ośrodka kultu lokalnego do sanktuarium narodowego. W procesie tym możemy wydzielić kilka etapów. Otwiera go wydarzenie z 1384 roku – ofiarowanie obrazu do świątyni na Jasnej Górze. Punkt zwrotny stanowi tzw. napad husytów (w rzeczywistości rycerzy–rabusiów, dwóch Polaków i Litwina) w wielkanocną niedzielę 1430 roku. Wstrząs, jaki wywołała ta napaść, zaowocowała opieką królewską nad obrazem, jego renowacją w Krakowie i triumfalnym powrotem do klasztornego kościoła. W tym okresie, trwającym blisko pięćdziesiąt lat, sanktuarium jasnogórskie uzyskało wysoką pozycję nie tylko w środowisku ówczesnej elity państwowej, lecz także w szerokich rzeszach społeczeństwa, w którym rozwija się w tym czasie religijność ludowa, w niej zaś maryjność jest jedną z ważniejszych cech. 
Na wzrost znaczenia Jasnej Góry Częstochowskiej u schyłku średniowiecza wpłynęły dynamiczny rozwój konwentów paulińskich na ziemiach polskich oraz zniszczenie Węgier przez Turków. Centralne władze zakonu umieszczono na Jasnej Górze.
Wyróżniającą się pozycję sanktuarium jasnogórskiego jako ośrodka pielgrzymkowego w tym czasie potwierdzają też świadectwa Jana Długosza, który mówi o obrazie  jasnogórskim jako o wizerunku „królowej świata i naszej”, jak i strofy szesnastowiecznego poematu Grzegorza z Sambora zatytułowanego Censtochowa.
Następny etap (XVI – połowa XVII wieku) w przesuwaniu się Jasnej Góry na czoło ośrodków kultowych w Rzeczypospolitej wyznaczany jest aktywnym udziałem w zwalczaniu kontrreformacji. Wówczas oo. paulini, przeciwstawiając się propagandzie wyznaniowej protestantów, zastosowali nowatorskie jak na owe czasy środki masowej propagandy religijnej: plakaty reklamujące miejsce kultowe i swoistego rodzaju przewodniki po Jasnej Górze. Upowszechniały one nie tylko informacje o miejscu kultowym, historii obrazu, lecz także o jego pochodzeniu i cudownych wydarzeniach, które działy się przed obrazem bądź za jego pośrednictwem. 
W tym też okresie wzrasta pobożność przybierająca formy dewocji maryjnej zarówno wśród szlachty, jak i pospólstwa. Zmienia się też skład socjalny paulinów. Do początków XVII wieku dominowali w zakonie synowie mieszczan. Od tego stulecia coraz więcej szlachty do niego wstępuje, zajmując w nim ważniejsze stanowiska. Wpłynęło to na umocnienie społecznej pozycji zakonu w Rzeczypospolitej, a stała od czasów jagiellońskich opieka władców niewątpliwie przyczyniała się do podnoszenia rangi tego ośrodka kultowego. 
Trzeci etap rozwoju i umocnienia w świadomości narodowej pozycji religijnej i społeczno-politycznej klasztoru jasnogórskiego przypada na drugą połowę XVII wieku i trwa do schyłku Rzeczypospolitej. 
 
Decydujący wpływ na utrwalenie pozycji Jasnej Góry w świadomości historycznej Polaków miały upowszechnione wydarzenia związane z obroną klasztoru przed Szwedami w 1655 roku oraz umiejętna działalność zgromadzenia, której prawdziwym sukcesem była uroczystość koronacji obrazu jasnogórskiego w dniu 8 września 1718 roku. Był to pierwszy przypadek koronacji obrazu poza Italią, o które to wydarzenie trzeba było długo zabiegać w Stolicy Apostolskiej.
 
Podstawowe funkcje kultu jasnogórskiego w polskiej kulturze narodowej uformowały się w okresie kontrreformacji, a utrwaliły i stały się powszechną wartością w okresie niewoli narodowej. Zanim jednakże stały się własnością ogólnonarodową, formowały się w zróżnicowanych wzorach kulturowych – w kulturze szlacheckiej i plebejskiej. Ich wspólną podstawą stała się afektowana, dewocyjna maryjność polskiej religijności. 
Najwcześniej ujawniła się funkcja palladyczna, pierwotnie w stosunku do dynastii, a następnie w okresach zagrożenia przeniesiona została na instytucję państwa – Rzeczpospolitą. Z czasem treści kultu obrazu jasnogórskiego stały się własnością społeczeństwa, wkraczając do świadomości historycznej. Tworzyły je: 
1. Historia obrazu, pisana na podstawie legendarnych przekazów średniowiecznych, których wartość dowodowa rosła w miarę oddalania się od czasów ich powstania. 
2. Podkreślanie szczególnych związków państwa polskiego z postacią Matki Bożej i jej rolą w utrzymywaniu całości granic i ustroju Rzeczpospolitej. 
3. Akcentowanie pośredniczącej, opiekuńczej, matczynej funkcji w stosunku do wszystkich mieszkańców. Znajdowało to wyraz w cudownych interwencjach w przypadkach zagrożenia życia lub zdrowia wyznawców, a także całości dorobku materialnego. 
4. Przesuwanie się akcentu z teologicznych i dogmatycznych elementów kultu maryjnego w ogóle w kierunku podkreślania szczególnej pozycji obrazu jasnogórskiego wśród innych wizerunków maryjnych, nadawaniu mu cech narodowych, integrujących społeczeństwo wokół idei jedności religijnej jako warunku przetrwania polskości. 
W rezultacie tych działań Jasna Góra uzyskuje miano Fortalitium Marianum, stając się centralnym ośrodkiem kultu maryjnego na ziemiach polskich.
Czwarty etap na drodze do zajęcia centralnego miejsca w świadomości historycznej Polaków przypada na okres rozbiorów. Wprawdzie Jasna Góra jako forteca stojąca na straży zachodnich rubieży Rzeczypospolitej straciła na znaczeniu militarnym, to jednakże stała się punktem odniesienia ogniskującym uczucia religijne i patriotyczne. Stało się to za sprawą upowszechniania wiedzy o przeszłości historycznej w licznych czasopismach dla ludu i literatury pięknej. 
Powieść Henryka Sienkiewicza Potop upowszechniła wiedzę o zwycięskiej obronie klasztoru przed Szwedami w 1655 roku, wyniosła postać ks. Augustyna Kordeckiego do rangi bohatera narodowego, nadała impuls do prowadzenia wnikliwych badań historycznych nad rolą i znaczeniem klasztoru w historii Polski, ponownie zaktywizowała działalność publicystyczną i wydawniczą zgromadzenia paulińskiego. Zaowocowało to liczbą publikacji, których treść upowszechniała znaczenie i rolę sanktuarium jasnogórskiego w życiu społeczno-religijnym i politycznym narodu polskiego. 
Ucisk narodowy, jakiemu poddane było polskie społeczeństwo w XIX wieku, seria niepowodzeń w walce zbrojnej o niepodległość, prześladowania religijne oraz trudności życia codziennego powodowały, że w świadomości Polaków utrwaliło się przekonanie, że tylko cudowna interwencja Matki Bożej z Jasnej Góry może spowodować zmianę sytuacji. 
Postać Matki Chrystusowej, wyobrażona w jasnogórskim obrazie, jawiła się jako jedyna Orędowniczka, Pocieszycielka, Pocieszycielka dla ludzi wszelkiego stanu. Zgromadzone na Jasnej Górze pamiątki historyczne świadczące o wielkości Narodu, przekazy o skutecznych interwencjach w tragicznych momentach bytu narodowego powodowały, że Jasna Góra urastała do rangi symbolu Polski i polskości. 
W najnowszych dziejach Polski, która znalazła się wbrew woli narodu w systemie komunistycznym, wspomniane funkcje nabrały nowych znaczeń. Stała się Jasna Góra symbolem wolności organizującym opinię społeczną do oporu wobec indoktrynacji ateistycznej, a współcześnie także wobec deformujących kulturę narodową wpływów modnych, aczkolwiek nietrwałych nowinek i zachowań kulturowych. Jest więc Jasna Góra dla wielu Polaków punktem odniesienia w zmieniającej się rzeczywistości, trwałym drogowskazem w życiu jednostkowym i społecznym.
 
Andrzej J. Zakrzewski - Jasna Góra w świadomości historycznej Polaków – Wiadomości Historyczne 6/2014

Powrót