ASPress - czasopisma pedagogiczne


ARCHIWUM WYDAŃ CYFROWYCH

Wydanie specjalne "Fizyki w Szkole"


Zamów

Wydania specjalne "Geografii w Szkole"

2011

2010

2009

2008


Zamów



Historia powstania  * Dane techniczne * Słynne rajdy * Rozwiązania konstrukcyjne
Pierwszy pojazd z napędem na obie osie skonstruowano w 1824 r. a więc ponad pól wieku wcześniej od samochódu.
Jednak dopiero wojskowi amerykańskiej armii jako pierwsi chcieli mieć pojazd, który pojedzie każdą drogą, pokona głębokie rowy  i wyposażony będzie we wciągarkę, tak by mógł poruszać się w każdym terenie.
Więcej


ZAPOWIEDZI WYDAWNICZE


Samochody sportowe
Słynne modele  * Sportowe sukcesy * Historia marek * Rekordowe osiągi
Historia samochodów sportowych jest prawie tak stara jak same samochody. Pierwszy wyścig odbył się już w 1894 roku na trasie Paryż-Rouen. Co ciekawe - rywalizowały ze soba samochody o napędzie parowym, spalinowym i elektrycznym. Trasę 120 km najszybciej pokonał samochód o napędzie parowym, ale został zdyskwalifikowany za niedozwolone przeróbki.


Sztuka dziennikarska
Czym są media  * Jak pisać * Jak robić karierę * Jak nie zwariować
Dziś więcej ludzi pisze niż czyta.  
Takie możliwości stworzył Internet i telewizja komórkowa. Czy to oznacza koniec dziennikarstwa, czy jego nowa era? Czy to co dzisiaj obserwujemy w mediach – wpisy na portalach społecznościowych, blogi są dziennikarstwem czy tylko zabawą pasjonatów internetu?



Baza danych
Władza * Pieniądze * Intrygi * Uczucia * Polityka
Dla współczesnego człowieka korporacja jest ważniejsza od rodziny. Korporacja daje awanse, władzę i pieniądze, ale żąda bezwzględnego podporządkowania, potem wysysa z ludzi energię a na końcu wypluwa człowieka na zewnątrz. A co się dzieje, kiedy człowiek nie chce podporzadkować się procedurom i normom korporacyjnym? Czy można pracować w korporacji i być normalnym człowiekiem? Czy jest życie poza korporacją?


Ebooki 


Więcej

Artykuły archiwum

16.05.2016

Czy taki ten tłuszcz straszny, jak go malują?

Lipidy, popularnie nazywane tłuszczami, to związki stanowiące dużą i bardzo zróżnicowaną pod względem chemicznym grupę substancji pochodzenia naturalnego, izolowane z komórek i tkanek przez ekstrakcję niepolarnymi lub słabo polarnymi rozpuszczalnikami (eter, chloroform, toluen). 
Co zaliczamy do lipidów?
Klasyfikacja lipidów i substancji tłuszczopochodnych nie jest jednorodna. Najczęściej przyjmuje się podział  na: lipidy proste (właściwe = trójglicerydy), woski, estry cholesterolu, estry witaminy A i estry witaminy D3 i lipidy złożone. Większość z tych związków zawiera grupy estrowe i są nazywane zmydlającymi się. Tłuszcze nie zmydlające się to cholesterol i inne steroidy, które nie mają wiązań estrowych i nie ulegają hydrolizie. 
Lipidy występują we wszystkich grupach organizmów żywych. Zarówno błona komórkowa, jak i błony organelli, mają strukturę umożliwiającą funkcje ograniczonej przepuszczalności i regulowania transportu metabolitów. Badania mikroskopowe i chemiczne umożliwiły przyjęcie pojęcia struktury błony elementarnej, która  z zachowaniem różnic funkcjonalnych odnosi się do wszystkich typów błon. Podstawowym ich składnikiem są lipidy właściwe i fosfolipidy oraz białka i lipoproteiny. Za podstawowe kryterium przynależności do tej grupy związków przyjmuje się zawartość długołańcuchowych kwasów tłuszczowych oraz obecność co najmniej jednego wiązania estrowego. Lipidy są związkami obojętnymi w stosunku do dipolowych cząsteczek wody, gdyż nie zawierają grup polarnych lub zjonizowanych, przez co nie mają możliwości skupienia wokół swych cząsteczek płaszcza wodnego – są hydrofobowe. (…)
 
O tym, jak ważne są lipidy dla roślin i zwierząt
Tłuszcze tworzą się w reakcjach biosyntezy zarówno u roślin jak i zwierząt. U zwierząt gromadzą się w tkance podskórnej, fałdach jamy brzusznej, w okolicy nerek i oczodołach. W roślinach występują głównie w nasionach, a także liściach i korzeniach. Największe ilości tłuszczów znajdują się w nasionach roślin oleistych: rzepaku, soi, słoneczniku i konopi. Tłuszcze w organizmach roślinnych i zwierzęcych pełnią istotne funkcje:
- stanowią materiał odżywczy, budulcowy i energetyczny (w wyniku rozpadu tłuszczów uzyskuje się dwukrotnie więcej energii niż z rozpadu glukozy),
- tworzą substancje zapasowe u roślin w nasionach, owocach i korzeniach,
- chronią narządy wewnętrzne zwierząt np. gałkę oczną i nerki przed czynnikami mechanicznymi,
- stanowią warstwę termoizolacyjną chroniącą przed niskimi temperaturami np. u ssaków wodnych (fok, morsów, wielorybów),
- są składnikiem wszystkich błon plazmatycznych,
- są materiałem zapasowym u zwierząt zapadających w sen zimowy – hibernację takich, jak niedźwiedź, suseł, borsuk,
- chronią rośliny przed utratą wody, a także czynnikami termicznymi i chemicznymi (np. woski),
- są głównym składnikiem błon komórkowych,
- w roślinach plastydy (autonomiczne organella o podwójnej błonie lipidowo-białkowej, a dokładnie leukoplasty) posiadają zdolność do syntezy oraz magazynowania tłuszczów, a także białek i cukrów.
Ściany komórkowe u roślin mogą być skorkowaciałe, gdy przesycone są suberyną (tłuszczowa substancja organiczna) ochraniającą roślinę przed nadmiernym parowaniem oraz działaniem niskich temperatur oraz zwoskowaciałe, gdy na zewnątrz ścian komórkowych skórki odkłada się wosk w postaci szarego nalotu np. skórka owoców (jabłka, winogrona, śliwki). 
W organizmach zwierzęcych enzymami odpowiedzialnymi za hydrolizę tłuszczów są lipazy występujące w dużych stężeniach w soku żołądkowym, trzustce i jelicie cienkim. U ssaków głównym miejscem przechowywania tłuszczów jest cytoplazma komórek tłuszczowych (…)
A czym jest ta powszechnie stosowana „omega”?
Popularne ostatnio określenie stosowane do różnego rodzaju produktów spożywczych „zawierają kwasy omega”, to nic innego jak żywność bogata w nienasycone kwasy tłuszczowe, dla których stosuje się też inną nomenklaturę od tej ogólnie przyjętej w chemii (wyższe nienasycone kwasy karboksylowe) (…) 
Ostatnie badania wykazują, że najkorzystniejsze jest spożywanie produktów zawierających omega-3 i omega-6 w proporcji 1:6 (olej sojowy, oliwa z oliwek, olej słonecznikowy). Najwięcej kwasów omega-6 jest w olejach: kukurydzianym, sojowym, sezamowym, z wiesiołka, ogórecznika i kiełków pszenicy. Najwięcej kwasów omega-3 jest w olejach roślinnych, siemieniu lnianym, orzechach i tłustych rybach (łosoś, tuńczyk, śledź, makrela, sardynka). 
Kwasy te obniżają stężenie triglicerydów w surowicy krwi oraz hamują procesy krzepnięcia krwi. Dobrym źródłem kwasów eikozapentaenowego i dokozaheksaenowego są tłuste ryby morskie, dlatego zaleca się ich spożywanie 1-2 razy w tygodniu. Wszystkie wielonienasycone kwasy tłuszczowe dość łatwo ulegają degradacji w wysokich temperaturach (smażenie potraw) przez co tracą swoje cenne właściwości. Podczas procesu smażenia może dojść do zmiany struktury chemicznej tłuszczu (kwasy trans). Stosując wysokie temperatury tłuszcz można też spalić (…)
O wszechstronnym zastosowaniu lipidów i ich pozytywnym działaniu
Bogate w lipidy są oleje roślinne i frakcje lipofilne. Oleje roślinne otrzymywane są przez wytłaczanie, odwirowanie w temperaturze pokojowej lub na ciepło, a frakcje lipofilne przez ekstrakcję odpowiednimi rozpuszczalnikami z różnych części roślin. Oleje zawierające w przewadze nienasycone kwasy tłuszczowe są ciekłe (Fot 2.), a z dominującą ilością nasyconych kwasów tłuszczowych np. laurynowym, mirystynowym, palmitynowym czy stearynowym są ciałami stałymi. Oleje zawierające przewagę kwasów nasyconych to: kakaowy, kokosowy, palmowy. Natomiast oleje, w których dominują mononienasycone kwasy tłuszczowe to: olej arachidowy, oliwkowy, rzepakowy, rycynowy, a z przewaga wielonienasyconych kwasów tłuszczowych olej migdałowy, z nasion bawełny, słonecznikowy, sojowy, lniany, z owoców awokado, sezamowy, wiesiołkowy z bezpośredniego tłoczenia, z nasion ogórecznika i z zarodków pszenicy. 
Oleje roślinne mogą być użytkowane jako rozpuszczalniki substancji lipofilnych i do przygotowania maści, emulsji, zawiesin i mydeł. Olej kakaowy (masło kakaowe) wykorzystywany jest jako podłoże do czopków, maści, kremów. Olej sojowy służy do otrzymywania lecytyny sojowej, stosowanej w hipercholesterolemii oraz w profilaktyce miażdżycy. Olej lniany działa osłaniająco na śluzówkę przewodu pokarmowego, obniża poziom cholesterolu, a stosowany zewnętrznie działa regenerująco na skórę. Jest składnikiem preparatów dermatologicznych, np. serii preparatów Linomag (maść, krem, płyn), stosowanych w poparzeniach, pękaniu skóry, wysypkach alergicznych, odleżynach. Niezmydlające się składniki oleju z owoców awokado i nasion soi wchodzą w skład kapsułek Piascledine 300, stosowanych w zwyrodnieniowych uszkodzeniach chrząstki stawowej. Olej z nasion wiesiołka jest stosowany w celu uzupełnienia niedoborów niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych. Podobne zastosowanie ma olej z nasion ogórecznika. Natomiast olej z zarodków pszenicy stosowany jest w niedoborach NNKT (niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe) i witaminy E, w stanach wyczerpania, wspomagająco w leczeniu miażdżycy, a zewnętrznie w odmrożeniach i oparzeniach. Niektóre oleje wykazują aktywność biologiczną np. zawierają NNKT, uczestniczące w biosyntezie składników błon komórkowych, eikozanoidów. NNKT muszą być dostarczane z pożywieniem ponieważ ich niedobór powoduje miedzy innymi: nadmierne łuszczenie się naskórka, kruchość naczyń, obniżenie odporności na infekcje i zwiększa ryzyko rozwoju miażdżycy. 
Pokarm i napoje dostarczane organizmowi ludzkiemu są źródłem niezbędnej energii składającej się na pracę układu oddechowego, krążenia i nerwowego, utrzymanie odpowiedniej temperatury ciała, budowę i odbudowę tkanek czyli tzw. podstawową przemianę materii, energii potrzebnej na termoregulację oraz energii potrzebnej na aktywność fizyczną. Całość dostarczonej energii powinna pochodzić w 25-30% z tłuszczy, 15-20% z białka i w 55% z węglowodanów. Podstawą diety hipolipemicznej jest ograniczenie spożycia nasyconych kwasów tłuszczowych (kwas laurynowy, kwas mirystynowy, kwas palmitynowy, kwas stearynowy), które zwiększają stężenie cholesterolu LDL. Głównym ich źródłem są produkty mleczne, mięso oraz olej kokosowy i palmowy i ich spożycie powinno być mniejsze niż 7% ogółu energii dostarczanej do organizmu w postaci pokarmu. 
Podobne niekorzystne działanie mają kwasy tłuszczowe typu trans, wytwarzane w procesie utwardzania olejów roślinnych metodą uwodorniania. Głównym ich źródłem są utwardzone tłuszcze roślinne oraz produkty z nich produkowane takie, jak twarde margaryny, tłuszcze cukiernicze, ciastka, batoniki, produkty typu fast-food. Ich spożycie powinno być mniejsze niż 1% ogółu energii dostarczanej organizmowi w postaci pokarmów.
Oprócz zastosowania tłuszczów do celów spożywczych znaczne ilości tłuszczów są używane w przemyśle mydlarskim, w medycynie oraz do wyrobu środków kosmetycznych. Przykładem są różnorodne oleje. Olej sojowy izolowany jest z pokruszonych nasion soi, zawiera kwas linolowy (49%) oraz witaminę E i stosowany do natłuszczania skóry i włosów, produkcji kremów, mleczek, olejków, kremów do masażu. Natomiast olej żmijowca (pozyskiwany z nasion żmijowca zwyczajnego Echium vulgare), którego głównymi składnikami są kwasy: linolenowy (37%), kwas gamma-linolenowy (11%) i stearydonowy (14%), posiada właściwości łagodzące stany zapalne wywołane promieniami UV, napromieniowaniem podczas radioterapii i stosowany jest w kosmetykach przeciwzmarszczkowych, wygładzających cerę wrażliwą i suchą, nawilżających. 
Olej z nasion bawełny (wytłaczany z nasion bawełny drzewiastej) zawiera 70 - 90% nienasyconych kwasów tłuszczowych (olejowy i linolowy), kwas palmitynowy, kwas stearynowy oraz witaminę E i używany jest do produkcji mydeł. Olej czaulmugrowy (pozykiwany z nasion drzewa czaulmugra Hydnocarpus kurzii), zwanego uśpianem różnolistnym, zawiera kwas olejowy (6%) oraz kwas palmitynowy (4%) i polecany jest do skóry trądzikowej, zanieczyszczonej, ponieważ wykazuje działanie antyseptyczne i ściągające, a w medycynie naturalnej stosowany do leczenia trądu. Olej z dziko rosnącej róży muszkatułowej (Rosa mosqueta), zawiera kwas oleinowy (15-20%), linolowy (40-50%), linolenowy (30-35%), karotenoidy, flawonoidy, witaminę C, kwas retinowy (wit.A), witaminę E i stosowany jest do nawilżania skóry suchej, odwodnionej, powoduje wygładzenie blizn pooperacyjnych, potrądzikowych, poparzeniowych, regenerację tkanek i likwidację przebarwień. Ponadto stosowany jest w kosmetykach przeciwstarzeniowych, w preparatach do cery suchej i cierpiącej na egzemę, w preparatach likwidujących zmiany hiperpigmentacyjne.
 
Trochę lipidowych ciekawostek
W 2005 roku wykryto, że w jamie ustnej człowieka znajdują się sensory odpowiedzialne za wyczuwanie smaku tłustego (receptory CD-36 lub glikoproteina IV). 
Naukowcy na łamach Cell metabolism (10.2008) opublikowali mechanizm, z którego wynika, że  niektóre tłuszcze kontrolują nasz apetyt. Uczucie głodu powstrzymuje hormon OEA, produkowany w komórkach jelita z kwasu oleinowego, który trafia tam ze zjedzonym pokarmem (np. oliwa z oliwek). Odkrycie to stanowić może podstawę opracowania leków (dla ludzi cierpiących na otyłość), które będą blokowały rozpad OEA, a tym samym zapewniały uczucie sytości. Niektóre tłuszcze kontrolują apetyt człowieka. Uczucie głodu powstrzymuje hormon OEA produkowany w komórkach jelita, powstaje on z kwasu oleinowego, który trafia tam ze spożytym pokarmem. Kwas oleinowy występuje między innymi w oliwie z oliwek.
Galaktolipid (GOPO) zawarty w proszku z owoców dzikiej róży łagodzi bóle związane ze zwyrodnieniem stawów i łagodzi stany zapalne.
Wolne rodniki utleniają lipidy błon komórkowych skóry, co prowadzi do uszkodzenia komórek oraz zmian zwyrodnieniowych we włóknach kolagenowych. Reaktywne formy tlenu są przyczyną pojawiania się zmarszczek, wysychania skóry, zmniejszenia jędrności i elastyczności skóry oraz ogólnego przyspieszeni procesu starzenia. 

Dlaczego warto jeść tłuszcz?
Tłuszcze w naszej diecie są istotne z wielu względów(...) Dostarczają energii i doskonale ją magazynują w ciele ludzkim. 1 gram tłuszczu to aż 9 kalorii, dlatego mniej kaloryczne węglowodany są przerabiane w komórkach w komórki tłuszczowe. Ponadto lipidy odgrywają ważną rolę w termoregulacji. Spożywane tłuszcze ułatwiają przyswajanie witamin w nich dobrze rozpuszczalnych takich jak: A, E, D i K oraz niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych. Zwiększają uczucie sytości. Sprawiają że spożywane posiłki mają znakomity smak i aromat. 
 
Więcej przeczytacie w artykule Joanny Kurek „Czy taki ten tłuszcz straszny, jak go malują?” w wydaniu 1/2015 „Chemii w Szkole”. 

Powrót