ASPress - czasopisma pedagogiczne

www.aspress.com.pl/prenumerata_2018/
ARCHIWUM WYDAŃ CYFROWYCH

Wydanie specjalne "Fizyki w Szkole"


Zamów

Wydania specjalne "Geografii w Szkole"

2011

2010

2009

2008


Zamów



Historia powstania  * Dane techniczne * Słynne rajdy * Rozwiązania konstrukcyjne
Pierwszy pojazd z napędem na obie osie skonstruowano w 1824 r. a więc ponad pól wieku wcześniej od samochódu.
Jednak dopiero wojskowi amerykańskiej armii jako pierwsi chcieli mieć pojazd, który pojedzie każdą drogą, pokona głębokie rowy  i wyposażony będzie we wciągarkę, tak by mógł poruszać się w każdym terenie.
Więcej


ZAPOWIEDZI WYDAWNICZE


Samochody sportowe
Słynne modele  * Sportowe sukcesy * Historia marek * Rekordowe osiągi
Historia samochodów sportowych jest prawie tak stara jak same samochody. Pierwszy wyścig odbył się już w 1894 roku na trasie Paryż-Rouen. Co ciekawe - rywalizowały ze soba samochody o napędzie parowym, spalinowym i elektrycznym. Trasę 120 km najszybciej pokonał samochód o napędzie parowym, ale został zdyskwalifikowany za niedozwolone przeróbki.


Sztuka dziennikarska
Czym są media  * Jak pisać * Jak robić karierę * Jak nie zwariować
Dziś więcej ludzi pisze niż czyta.  
Takie możliwości stworzył Internet i telewizja komórkowa. Czy to oznacza koniec dziennikarstwa, czy jego nowa era? Czy to co dzisiaj obserwujemy w mediach – wpisy na portalach społecznościowych, blogi są dziennikarstwem czy tylko zabawą pasjonatów internetu?



Baza danych
Władza * Pieniądze * Intrygi * Uczucia * Polityka
Dla współczesnego człowieka korporacja jest ważniejsza od rodziny. Korporacja daje awanse, władzę i pieniądze, ale żąda bezwzględnego podporządkowania, potem wysysa z ludzi energię a na końcu wypluwa człowieka na zewnątrz. A co się dzieje, kiedy człowiek nie chce podporzadkować się procedurom i normom korporacyjnym? Czy można pracować w korporacji i być normalnym człowiekiem? Czy jest życie poza korporacją?


Ebooki 


Więcej

Artykuły archiwum

16.05.2016

Przyrodnicze cuda świata - Kapadocja i Pamukkale

(Geografia). Kapadocja to historyczno-geograficzna kraina położona w centralnej Anatolii (Azji Mniejszej), uważana za jeden z najbardziej niezwykłych regionów Turcji. 

Przyrodnicze cuda świata - Kapadocja i Pamukkale

Kapadocja to historyczno-geograficzna kraina położona w centralnej Anatolii (Azji Mniejszej), uważana za jeden z najbardziej niezwykłych regionów Turcji. 

Najpiękniejsza geograficznie Kapadocja to obszar między miastami Aksaray – od zachodu, Kayseri – od wschodu i Niğde – od południa. Mniej więcej przed 3 milionami lat miała tu miejsce gwałtowna erupcja wulkanów Erciyes Daği (3916 m n.p.m.) i Melendiz Daği (2935 m n.p.m.). Niektórzy uważają, że był to jeden z największych kataklizmów w dziejach świata. Popioły wulkaniczne oraz spływające z kraterów wulkanów potoki lawy pokryły całą okolicę grubą warstwą biało-żółtych tufów oraz czarnych skał bazaltowych. 
Tufy wulkaniczne są niezwykle miękkie i podatne na wpływ erozji. Wody opadowe, śnieg i wiatr wyżłobiły w nich głębokie wąwozy, pozostawiając – uwięzione w tufie − mniej podatne na zniszczenie skały bazaltowe. W efekcie powstał unikalny przyrodniczo krajobraz skalnych kanionów oraz stożków, piramid, iglic i kominów. Część smukłych stożków tufowych zwieńczona jest odpornymi skałami wulkanicznymi, co wywołuje wrażenie fantazyjnych nakryć głowy u tych „kamiennych pielgrzymów”. 
Niezwykłej atrakcyjności tej baśniowej krainie, zwłaszcza w okolicy Ürgüp, dodają różnorodne barwy, pochodzące od minerałów budujących poszczególne warstwy skalne. Ponieważ na bazie tufu wulkanicznego – skały lekkiej, zwięzłej i porowatej tworzą się niezwykle żyzne gleby, stąd też od dawna na dnie wąwozów powstawały poletka uprawne, winnice i sady (...)
Skalne miasta i kościoły
Miękkość skał tufowych (zachowywana aż do momentu zetknięcia się z powietrzem) już od najdawniejszych czasów wykorzystywała miejscowa ludność wykuwając w nich mieszkalne jaskinie. Do tego typu działań zachęcał też brak innego materiału budowlanego (zwłaszcza drewna), a skalne mieszkania stosunkowo dobrze chroniły przed chłodem zimą i słoneczną spiekotą latem. 
W średniowieczu osiadali tu pierwotni chrześcijanie propagujący samotność i ascezę, których wielu było w Bizancjum. Początkowo żyli oni w odosobnieniu, później mnisi łączyli się w większe grupy i w tym celu drążyli w skałach skomplikowane systemy klasztornych pomieszczeń, kaplic i kościołów. Skalne świątynie wykuwali odtwarzając bizantyjską architekturę sakralną tamtych czasów, z kolumnami, sklepieniami i łukami. Ściany ozdabiano freskami przedstawiającymi sceny biblijne, postacie Chrystusa, Matki Boskiej i świętych. 
Jaskinie, jako schronienie i skalne kościoły, jako sekretne miejsca kultu religijnego używano chroniąc się najpierw przed prześladowaniami Rzymian, później przed najazdami muzułmańskimi (VIII w.) oraz Turkami Seldżuckimi (XI w.). Jako ostatni kryli się tutaj w XIX w. Turcy przed najeźdźcami egipskimi. 
Także w czasach pokoju pieczary były wykorzystywane przez mieszkańców i pustelników. Każda wieś w tym regionie składa się, przynajmniej w części, z domostw wykutych w dziwacznie uformowanych skałach tufowych. Dziś niektóre z jaskiń i wnęk skalnych wykorzystuje się jako spiżarnie i gołębniki.
Do dzisiaj zachowało się w Kapadocji (ze szczególną koncentracją w rejonie Nevşehir i Ürgüp) wiele skalnych kościołów. Większość z nich pochodzi z IX-XI w., niektóre jednak są dużo starsze i sięgają czasów wczesnochrześcijańskich. Dzięki ciemnościom panującym wewnątrz i suchemu klimatowi przetrwały do dzisiaj. Szczególne skupisko kościołów i kaplic znajduje się w skansenie w Parku Narodowym Göreme, wpisanym na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 1985 r. Odkryto je dopiero w 1907 r. Najsłynniejsze z nich to kościół św. Barbary, Kościół Ciemny (ma tylko jedno małe okno; z najlepiej zachowanymi freskami, m.in. Chrystusa Pantokratora), Kościół z Wężem (z freskiem przedstawiającym św. Jerzego i św. Teodora walczących ze smokiem), Kościół Sandałów (z widocznymi śladami stóp, które – według legendy – odcisnął Chrystus). Wiele skalnych świątyń znajduje się też w przepięknej krajobrazowo dolinie Ihlara, położonej na południowy wschód od miasta Aksaray.
Z wielu podziemnych miast najbardziej znane są Kaymakli i − największe w Kapadocji − Derinkuyu (tur. „Głęboka Studnia”), oba położone na południe od Nevşehir. Najstarsze labirynty tuneli prawdopodobnie pochodzą z II tysiąclecia przed naszą erą, z czasów państwa Hetytów. Na wielu poziomach mieściły się tu komnaty mieszkalne, świątynie, pomieszczenia gospodarcze, wytwórnie wina, magazyny, schowki (m.in. na lampy oliwne), źródła wody, szyby wentylacyjne, a nawet śmiertelne pułapki przygotowane na atakujących nieprzyjaciół. W miastach tych chroniła się miejscowa ludność w czasie najazdów, niekiedy na długie miesiące.
 
Wirujący derwisze
Położone na południowy zachód od Kapadocji miasto Konya jest centrum anatolijskiego islamu (sufizmu). Jest ono jednym z najbardziej religijnych i konserwatywnych miast w Turcji − dla tureckich muzułmanów Konya jest tym, czym Częstochowa dla polskich katolików. Mimo że działa tu jeden z największych browarów w kraju, w mieście obowiązuje rygorystyczny zakaz sprzedaży piwa (nie wspominając o innych alkoholach).
W Konyi (do XII w. noszącej rzymską nazwę Ikonium) ok. 50 r. n.e. zatrzymywał się kilkakrotnie św. Paweł. Wtedy był to jeden z największych ośrodków chrześcijaństwa w Anatolii. Okres świetności Konyi przypadł na XIII w., kiedy miasto było stolicą sułtanów seldżuckich. Wtedy to powstało tu mistyczne bractwo mewlewitów, znanych jako wirujący derwisze. Poprzez pieśni i taniec dążyli oni do mistycznego zjednoczenia się z Bogiem. Założyciel zakonu Celladin Rumi, zwany przez wyznawców Mevlaną (Nasz Pan) nawoływał do pokoju, tolerancji i przebaczania. Głosił także, tak światłą w tamtych czasach koncepcję, jak szacunek dla kobiet. Pielgrzymi i turyści zwiedzają dziś muzeum Mevlany (zlokalizowane obok zabytkowego meczetu z XVI w.), gdzie w kompleksie budynków mieści się grób Mevlany. 
Zakon wirujących derwiszów rozwiązano w 1925 r. (na rozkaz Atatürka), ale na pamiątkę ich działalności w grudniu, w rocznicę śmierci tego muzułmańskiego poety i teologa, odbywa się festiwal derwiszów. Podczas niego mężczyźni ubrani w długie białe szaty wprawiają się w trans wirującym tańcem – z całą mistyczną energią tańczą dla chwały Allaha.
 
„Bawełniany Zamek”
Nieco dalej na zachód od Kapadocji, w sąsiedztwie miasta Denizli, w dolinie rzeki Menderes, w naszej literaturze geograficznej znanej pod nazwą Meander (słynącej z charakterystycznych zakoli) znajduje się Pamukkale. Uważane jest za jeden z przyrodniczych cudów świata. Spływa tu w dół stoku, po nierównościach terenu, ciepła źródlana woda o temperaturze 43o C. Ponieważ woda zawiera duże ilości węglanu wapnia, podczas częściowego parowania i uwalniania się dwutlenku węgla, zawarte w niej związki chemiczne krystalizują się i odkładają na skalnym podłożu. Osadzający się przez około 14 tysięcy lat węglan wapnia utworzył system fantastycznych kaskad trawertynowych, oddzielających misy i baseny wypełnione wodą. Naturalnie rzeźbione, półkoliste ściany basenów mają w większości barwę śnieżnobiałą, tylko miejscami pojawiają się szare, żółtawe i jasnopomarańczowe smugi świadczące o wytrącaniu się różnych minerałów. Obecnie udostępniona jest część południowa stoku, a ze względu na ochronę osadów, wejść na trawertyny można tylko po uprzednim zdjęciu obuwia. Podobne do tureckich, imponujące kaskady trawertynowe występują tylko w Parku Narodowym Yellowstone, w Stanach Zjednoczonych.
Znane od dawna lecznicze właściwości wód mineralnych Pamukkale wykorzystał w 190 r. p.n.e. król Pergamonu zakładając Hierapolis. Położone powyżej wapiennych tarasów miasto stało się popularnym kąpieliskiem. Kilkakrotne trzęsienia ziemi i wojny przyczyniły się do ostatecznego upadku miasta w XIV w. Wśród ruin zachowały się do dzisiaj znaczące fragmenty kolumnady głównej ulicy, budynku łaźni termalnej, teatru rzymskiego oraz potężna nekropolia. W 1988 r. Hierapolis wraz z Pamukkale zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, jako obiekt o charakterze kulturowo-przyrodniczym.
 
Więcej przeczytacie w artykule Jerzego Wrony „Kapadocja i Pamukkale – perły historii i geografii Turcji“ w wydaniu 6/2014 „Geografii w Szkole“

Powrót